WHO-pandemieverdrag: PABS, win-win voor de farmabedrijven?

De zitting die maandag in Genève van start is gegaan, wordt als doorslaggevend beschouwd^[1]. Het doel ervan? De bijlage „PABS« (zie hieronder) afronden, zonder welke het verdrag niet door de staten kan worden ondertekend^[2]. Bij de opening van de werkzaamheden heeft de directeur-generaal van de WHO de delegaties verzocht om onmiddellijk in te stemmen met een systeem dat later zou worden „verbeterd », in plaats van te streven naar „een perfect systeem^[3] ». Eerst ondertekenen, daarna de tekst herschrijven: deze werkwijze geeft aanleiding tot bezorgdheid wanneer het gaat om een tekst die juridisch bindend is voor de staten die deze zullen ratificeren.

In april 2022 schreven wij bij BAM! al dat er een verdrag in voorbereiding^[4] was dat de WHO supranationale bevoegdheden zou verlenen om pandemieën te beheersen. Een bericht dat destijds door AFP was gecontroleerd en als onjuist (!) was bestempeld^[5]. Twee maanden later waarschuwde Katiouchka van BAM! dat de maatregelen, als ze niet via de voordeur zouden komen, wel via het raam^[6] zouden binnendringen. De voordeur was het verdrag. Het raam was de Internationale Gezondheidsregeling (IGR), die de WHO parallel daaraan, veel discreter, aan het opstellen was. Hoe staat het er vandaag de dag voor?

Een verdrag dat is aangenomen, maar niet ondertekend – waarom?

Het WHO-verdrag inzake pandemieën werd op 20 mei 2025 aangenomen door de Wereldgezondheidsvergadering, met 124 stemmen voor, geen stemmen tegen en zes onthoudingen: Italië, Polen, Slowakije, Rusland, Israël en Iran^[7][8]. De kandidaat-ondertekenaars moesten nog overeenstemming bereiken over de zogenaamde „PABS« -bijlage, die hen blijkbaar hoofdbrekens bezorgt. De afronding van de onderhandelingen was aangekondigd voor mei 2026, maar bij gebrek aan overeenstemming zijn deze verlengd^[9]. De definitieve tekst wordt nu verwacht tijdens de Wereldgezondheidsvergadering in mei 2027, of eerder tijdens een speciale zitting^[10]. Zodra de bijlage is aangenomen, is het de bedoeling dat het verdrag wordt ondertekend en vervolgens geratificeerd, waarna het dertig dagen na de zestigste ratificatie in werking treedt^[11].

Wat staat er in de tekst? Artikel 22 bepaalt dat niets in de overeenkomst de WHO het recht geeft om staten een vaccinatieplicht, lockdowns of reisbeperkingen op te leggen^[12]. De WHO herhaalt dit aan iedereen die het wil horen^[13]. Moeten wij dit geloven? Het is toegestaan hieraan te twijfelen, want het grootste deel van wat wij sinds 2022 aan de kaak hebben gesteld, is al in praktijk gebracht zonder dat het verdrag daarvoor nodig was.

Als het niet via de deur gaat, dan wel via het raam

Op 1 juni 2024 heeft de Wereldgezondheidsvergadering een reeks amendementen op de Internationale Gezondheidsregeling aangenomen^[20]. Deze zijn op 19 september 2025 in werking getreden in alle landen die ze niet hebben verworpen^[21]. De geconsolideerde tekst is beschikbaar op de website van de WHO^[22]. Wat staat erin?

Ten eerste een „pandemische noodsituatie« , een nieuw alarmniveau dat boven de noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van internationale omvang staat (artikelen 1 en 12)^[23][24]. Wie roept deze uit? De directeur-generaal van de WHO, op advies van een „comité van deskundigen ^[25] ». Hij kan vervolgens „tijdelijke aanbevelingen« aan de staten doen^[26]. Dit is precies wat wij in 2022 beschreven: dreigingen die alleen de WHO zou mogen afkondigen^[27]. In 2023 herinnerde KAro er overigens in de kolommen van BAM! aan dat de WHO haar eigen definities al had verruimd om in 2009 de wereldwijde noodsituatie rond de H1N1-griep af te kondigen^[28].

Vervolgens zijn er de gezondheidscertificaten, waaronder digitale certificaten (artikel 35 en bijlage 6)^[29]. Volgens deze bijlage is een vaccinatiecertificaat alleen geldig als het gebruikte vaccin door de WHO is goedgekeurd^[30]. Reeds op 5 juni 2023 stuurde de Europese Commissie haar systeem voor digitale COVID-certificaten door naar de WHO, waarmee dit de eerste bouwsteen werd van het „wereldwijde netwerk voor digitale gezondheidscertificering« van de organisatie^[31]. Wat KAro en Isabelle Duchateau al in 2023^[32][33] aanstipten, is dus werkelijkheid geworden. En het netwerk breidt zich uit: de Internationale Organisatie voor Migratie heeft zich er in maart 2026^[34] bij aangesloten, en de WHO lanceerde in dezelfde week een programma voor „digitale gezondheidsportfolio’s« in Zuidoost-Azië^[35].

„Desinformatie« : uit het verdrag, in de verordening

In 2022 voorzagen de voorbereidende teksten van het verdrag in een „globale strijd tegen desinformatie« — dat wil zeggen, de strijd tegen het recht om zich buiten de officiële verklaringen om te informeren. In de definitieve tekst is deze strijd uit de artikelen van de overeenkomst verdwenen. Artikel 16 spreekt nu alleen nog van „risicocommunicatie« en „wetenschappelijk onderbouwde« informatie; de zogenaamde ‘misinformatie’ en ‘desinformatie’ – waarvan bekend is dat deze termen worden gebruikt om censuur van elke afwijkende mening te rechtvaardigen – komen alleen nog in de preambule voor.

Is de „strijd tegen desinformatie« verdwenen? Nee, verre van dat! Bijlage 1 bij de gewijzigde Internationale Gezondheidsregeling verplicht staten voortaan om capaciteiten op te bouwen voor „risicocommunicatie, onder meer ter bestrijding van misinformatie en desinformatie^[36][37]« . Wat dus via de deur van het verdrag naar buiten is gegaan, is via het raam van de verordening weer naar binnen gekomen, precies zoals Katiouchka had voorspeld^[38]. Wie zal tijdens de volgende crisis bepalen wat onder „desinformatie« valt? Dezelfde factcheckers die de waarheidsgetrouwe waarschuwing uit 2022 over dit verdrag^[39] als „vals« bestempelden?

Elf landen zeggen nee: waarom België niet?

Elke lidstaat had tot 19 juli 2025 de tijd om de amendementen te verwerpen^[40][41]. Elf landen hebben dat gedaan: Argentinië, Oostenrijk, Brazilië, Canada, Tsjechië, Duitsland, Israël, Italië, Nederland, de Filippijnen en de Verenigde Staten^[42]. Italië beriep zich bijvoorbeeld op het primaat van zijn nationale soevereiniteit^[43]. Slowakije en Nieuw-Zeeland volgden in maart 2026^[44]. In Duitsland, Canada en Brazilië is de afwijzing voorlopig, in afwachting van goedkeuring door het parlement^[45]. In Berlijn heeft het parlement de amendementen uiteindelijk goedgekeurd: de wet die op 6 november 2025 door de Bondsdag is aangenomen, is sinds 28 januari 2026 van kracht^[46]. Bij onze buren is er dus sprake van een publiek debat over deze kwestie.

En bij ons? Wij kunnen ons niet herinneren dat de burgers hierover zijn geraadpleegd, en België heeft niets verworpen. De vraag werd wel degelijk gesteld, op 12 februari 2025, in de Commissie Volksgezondheid van de Kamer: parlementslid Katleen Bury (VB) stelde vragen aan minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke^[47]. Zijn antwoord? De amendementen zouden in overeenstemming zijn met het Belgische standpunt, ze zouden „vrijwel geen bindende verplichtingen« bevatten en zouden geen invloed hebben op de nationale soevereiniteit. Wat een eventuele afwijzing of voorbehouden betreft, daarover zou worden beslist binnen de CoorMulti, een coördinatiestructuur tussen overheidsdiensten^[48]. Van raadpleging van het Parlement is in zijn antwoord geen sprake^[49].

Ondertussen, op 26 mei 2025, minder dan twee maanden voor de uiterste termijn, verzocht de Raad van de Europese Unie de lidstaten om deze amendementen „zonder voorbehoud« te aanvaarden, „in het belang van de Unie^[50]« . Duitsland, Oostenrijk, Nederland en Tsjechië hebben de amendementen niettemin verworpen^[51]. België daarentegen heeft zich niet uitgesproken.

Toch hadden Belgische burgers hun volksvertegenwoordigers hierop aangesproken. De Luikse arts Dominique Dehareng heeft vóór de uiterste termijn herhaaldelijk brieven geschreven aan de premier en de senatoren, met het verzoek de amendementen^[52] te verwerpen. Ook het collectief „Reprise en Main Citoyenne« riep in juni 2025 op tot verwerping^[53]. Hebben deze oproepen een reactie gekregen?

Is er een ander perspectief mogelijk?

Nog in oktober jongstleden nam de Algemene Vergadering van de VN met 153 stemmen voor en 3 tegen – de Verenigde Staten, Israël en Argentinië^[54] – een politieke verklaring over pandemieën aan. Een „niet-bindende » verklaring, net als die uit 2023 die wij reeds hebben geanalyseerd^[55]. Het valt niet te ontkennen dat de niet-bindende verklaringen zich opstapelen, dat bindende regelgeving van kracht wordt en dat de burgers zelf nog steeds niet worden geraadpleegd.

Er is echter nog één stap te zetten. Zodra de PABS-bijlage is aangenomen, moet het verdrag door de parlementen worden geratificeerd^[56]. Dit zal de gelegenheid zijn om onze volksvertegenwoordigers te vragen wat zij te zeggen hadden over de verordening. De burgers moeten weten wat er in hun naam wordt beslist. Wij leven zogenaamd in een democratie: is het normaal dat een tekst die de WHO de bevoegdheid toekent om een wereldwijde noodsituatie af te kondigen en gezondheidsaanbevelingen uit te vaardigen, geen enkel openbaar debat heeft ondergaan?

Tot slot een aanvullende vraag: wie heeft er belang bij dat hierover niet wordt gedebatteerd?

Door Nicolas Mertens, burgerjournalist voor BAM!

Fotomontage BAM!