Artikel 2/4: „Beslissingen gebaseerd op twijfelachtige gegevens”

De aangekondigde slachting in de Belgische ziekenhuizen heeft nooit plaatsgevonden. De statistische projecties waarop het crisisbeheer steunde, waren gebaseerd op exponentiële modellen die op het terrein in vijftien maanden tijd op geen enkel moment zijn uitgekomen. Weliswaar hebben de IZ-afdelingen^[1] een druk jaar gekend, maar kan men spreken van oververzadiging? Het is voor niemand een geheim dat de afdelingen intensieve zorg in normale tijden vaak overbelast zijn^[2] in de ziekenhuizen^[3]. Waar komt deze kloof tussen de zo pessimistische voorspellingen en de realiteit vandaan?

Ontoereikende informatiesystemen

Het aantal beschikbare bedden in de ziekenhuizen in real time kennen is fundamenteel om de spreiding van de zieken over het grondgebied doeltreffend te beheren. Tijdens de eerste golf waren de bestaande informatiesystemen echter „ontoereikend om de capaciteit en het gebruik van de intensieve zorg in kaart te brengen. Toen de eerste golf van de pandemie opdook, kende men noch het exacte aantal bedden intensieve zorg in ons land, noch de exacte verblijfsduur van COVID-19-patiënten in het ziekenhuis en op intensieve zorg [ …]

Bovendien baseerde het comité [het Overlegcomité] zijn capaciteitsberekening op administratieve gegevens (dat wil zeggen het aantal erkende bedden^[4]), terwijl het belangrijke gegeven in crisistijd het aantal operationele bedden is, en vooral het aantal operationele bedden intensieve zorg. Een erkend maar niet-operationeel bed kan immers alleen worden geactiveerd als het nodige personeel, de nodige infrastructuur en de nodige uitrusting beschikbaar zijn. Het comité beschikte evenmin over informatie over het beschikbare ziekenhuispersoneel^[5]”, aldus het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE). Het rapport stelt ook vragen bij het ontbreken van gegevens over de verblijfsduur van de patiënten. Dat is nochtans een doorslaggevende factor om de druk op de intensieve zorg te beoordelen. Want als de opnames op IZ systematisch hoger liggen dan het aantal ontslagen, raakt het ziekenhuis geleidelijk verstopt.

Het KCE-rapport besluit dan ook niet verrassend dat het HTSC^[6] cruciale informatie heeft gemist om de druk op de intensieve zorg in België te beoordelen^[7] tijdens de eerste golf. Op basis van welke gegevens voorspelde de regering dan een grote en nakende verzadiging van de ziekenhuizen als de gezondheidsregels niet werden nageleefd? Noch Sciensano, noch het ICMS^[8] waren in staat deze gegevens te leveren. Waarom ontbrak er zoveel informatie?

Gebrek aan coördinatie

De overheidsdiensten^[9] hebben een reeks werkgroepen en taskforces opgericht om hun acties te „coördineren”. Sommige groepen en structuren bestonden al^[10] , terwijl andere werden opgericht om de crisis te beheren^[[11]. Santhea^[12] wijst echter op het gebrek aan coördinatie tussen die taskforces: „Er werd een onwaarschijnlijk aantal structuren opgezet zonder dat de verbanden en hiërarchieën ertussen erg duidelijk waren […] Het ongecoördineerde optreden van de vele actoren heeft onder meer geleid tot het verstrekken van soms tegenstrijdige informatie en tot een te trage reactie op de noden op het terrein^[13]”.

Op de website van de FOD Volksgezondheid worden bijvoorbeeld 1994 IZ-bedden in België geteld^[14], waarvan ongeveer 10 tot 15% „niet-operationele” bedden zouden moeten worden afgetrokken (afwezig personeel, enz.). De door Sciensano gepubliceerde statistieken houden echter alleen rekening met het aantal erkende bedden, wat de capaciteit van de intensieve zorg in België niet getrouw weergeeft. Er bestaan variaties naargelang het type bedden dat men in aanmerking neemt. Voor sommige ziekenhuizen was de door de Staat geregistreerde capaciteit aan IZ-bedden^[15] dus „over- of ondergewaardeerd” ten opzichte van het aantal beschikbare bedden. De Staat zou er nochtans alle belang bij hebben een ernstige inventaris op te maken van het aantal beschikbare en operationele bedden om elke verdenking uit te sluiten, zoals in Duitsland, waar „ziekenhuizen de bezettingsgraad van de intensieve zorg zouden hebben gemanipuleerd^[16]”.  

Ziekenhuizen hebben vals gespeeld

In principe moeten de ziekenhuizen 15% van hun IZ-bedden voorbehouden aan covidpositieve patiënten^[17]. Afhankelijk van de bezettingsgraad van de IZ-bedden beslissen de overheden of er meer IZ-bedden voor covidpatiënten moeten worden vrijgemaakt. Daarnaast moesten de ziekenhuizen een verhouding (4 op 1) aanhouden tussen het aantal covidziekenhuisbedden en het aantal covid-IZ-bedden. Ze moesten dagelijks aan de federale regulator de bezettingsgraad van hun verschillende afdelingen meedelen.

Ongeveer 1 op 12 patiënten met een positieve PCR werd echter als covid geteld, maar kwam voor een andere reden. Wie kan vandaag aantonen dat de IZ-eenheden die voor covidpatiënten waren voorbehouden, uitsluitend door covidpatiënten verzadigd waren^[18]? Als kers op de taart hebben sommige ziekenhuizen zelfs vals gespeeld om niet te veel covidpatiënten te ontvangen^[19], maar het is op dit moment onmogelijk de omvang van het fenomeen in te schatten.

Gebrek aan transparantie bij Sciensano

Sciensano zelf weigerde de ruwe cijfers van de ziekenhuizen mee te delen aan de bijzondere covidcommissie^[20]. Al maandenlang klaagden verschillende wetenschappers en professionals dat ze geen volledige toegang hadden tot de volledige dataset^[21]. Het gebrek aan transparantie van de door Sciensano verzamelde informatie maakt het onmogelijk volledige en objectieve analyses te maken van wat er op het terrein is gebeurd.

Officieel fake news

Als de capaciteit van de intensieve zorg in het land niet nauwkeurig in real time bekend was, hoe kon Le Soir dan kopten^[22]: „Incendie à Anderlecht : seul un lit en soins intensifs était disponible à Bruxelles […] conséquence de la crise sanitaire”, met de minister van Binnenlandse Zaken als bron? De Belgische media pikten dit nieuws snel op en versterkten zo nog wat meer het klimaat van angst onder de bevolking. Bij deze brand^[23] hadden drie personen zwaardere zorg nodig: twee personen hadden brandwonden, wat dus onder het militair hospitaal viel, en één persoon moest een plaats vinden op IZ. Volgens onze informatie waren er die avond in een groot Brussels ziekenhuis echter nog 3 plaatsen vrij! Als de regering die cijfers niet had, hoe kon ze dan dit „fake news”?

Twijfelachtige statistieken

De overheden hebben tijdens deze crisis ongetwijfeld betrouwbare cijfers ontbeerd. En hoewel talrijke universitaire onderzoekers al lang open data vragen, staat de transparantie van de gegevens nog altijd niet op de agenda. Dat maakt het bijzonder moeilijk om nauwkeurig te beoordelen hoeveel druk de covidpatiënten werkelijk op de ziekenhuizen hebben uitgeoefend.

Ondanks openbare statistieken die behept zijn met de hierboven vermelde gebreken, proberen we toch na te gaan of de ziekenhuizen een oververzadiging hebben gekend in vergelijking met een ziekenhuisjaar vóór covid. (wordt vervolgd)

Door Luca Billi

 ^[1] Afdelingen intensieve zorg (IZ), of ICU in het Engels voor Intensive Care Unit

^[2] Gemiddelde bezettingsgraad van acute bedden in België (2018): 82% Bron OESO: https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/occupancy-rate-of-curative-acute-care-beds-2000-and-2018-or-nearest-year_d842f2d4-en

^[3] Elk jaar kennen ziekenhuizen seizoensgebonden overbelasting

^[4] Er bestaan drie soorten bedden: de erkende bedden, de fysieke bedden en de verantwoorde bedden. Grosso modo zijn de fysieke bedden het aantal fysiek beschikbare bedden, de erkende bedden zijn die waarvoor de erkenning wordt verleend door een federatie (bv. de Federatie Wallonië-Brussel) en de verantwoorde bedden worden berekend op basis van de activiteit van het ziekenhuis en bepalen het toegekende budget.

^[5]https://kce.fgov.be/sites/default/files/atoms/files/KCE_335B_Capacite_hospitaliere_durant_pandemie_COVID-19_Synthese_0.pdf, pagina 21

^[6] Het Comité Hospital & Transport Surge Capacity (HTSC) is een orgaan dat afhangt van de FOD Volksgezondheid en dat sinds het begin van de covid-19-crisis vergadert. Het valt onder de RMG (Risk Management Group). Het HTSC bestaat onder meer uit Dr. Erika Vlieghe, leden van de FOD Volksgezondheid en vertegenwoordigers van federaties uit de gezondheidszorg (GIBBIS, enz.). Deze cel heeft als opdracht als schakel te dienen tussen de overheden en de Belgische ziekenhuizen om de grote richtlijnen voor het beheer van de ziekenhuiscapaciteit vast te leggen.

^[7] „The HTSC committee lacked important information to fulfil its mission. For example, number of infected persons in the general population, number of infected patients in residential care settings, number of deaths, length of stay, number of (available and appropriate) healthcare professionals, number of non-COVID-19 patients requiring hospital care, evolution over time of the parameters, and other. In this way it was difficult for the HTSC committee to have a clear view on the (expected) pressure on the hospitals and to anticipate adequately in organising (extra) hospital capacity” https://kce.fgov.be/sites/default/files/atoms/files/KCE_335_Surge_capacity_during_COVID-19_Belgium_Report_0.pdf , pagina 25

^[8] Federaal informaticaplatform dat de uitwisseling van operationele en strategische informatie in noodsituaties mogelijk maakt

^[9] Met name de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu

^[10] RMG, RAG, Sciensano, enz.

^[11] Met name het HTSC

^[12] Werkgeversfederatie van Waalse en Brusselse zorginstellingen uit de openbare sector en uit de niet-confessionele en niet-commerciële privésector https://santhea.be/fr/

^[13]https://www.santhea.be/CMS/content/images/202010/les-institutions-de-soins-face-la-covid-19.pdf , pagina 9

^[14]https://organesdeconcertation.sante.belgique.be/sites/default/files/documents/20210526_hospital_phase_1a.pdf

^[15]Dat wil zeggen de „erkende” bedden https://organesdeconcertation.sante.belgique.be/sites/default/files/documents/20210526_hospital_phase_1a.pdf

^[16]https://www.blick.ch/fr/news/monde/scandale-en-allemagne-des-hopitaux-auraient-manipule-le-taux-doccupation-des-soins-intensifs-id16590589.html?utm_medium=social&utm_campaign=share-button&utm_source=facebook&fbclid=IwAR2dK6fYeMikMkTnUPbKVhnvy2sr7PeX01mTlfw6H7Ems-EQqL2I_w9eqP4

^[17] Deze verschillende fasen worden hier samengevat: https://www.siznursing.be/wp-content/uploads/2020/10/201022_communique_usi_covid-19_RS.pdf

^[18] Dat wil zeggen zieken met covid en niet patiënten met een positieve PCR zonder covidsymptomen

^[19] Om diverse redenen: de wil om bedden vrij te houden als de toestand van interne patiënten verslechtert, financiële redenen, enz.

^[20]https://www.7sur7.be/belgique/sciensano-refuse-de-communiquer-les-chiffres-bruts-des-hopitaux-a-la-commission-speciale-covid~a7b00f07/

^[21]https://www.rtbf.be/info/societe/detail_open-data-et-sciensano-manque-de-coherence-entre-le-discours-officiel-et-la-realite?id=10668706

^[22]https://www.lesoir.be/367182/article/2021-04-19/incendie-anderlecht-seul-un-lit-en-soins-intensifs-etait-disponible-bruxelles, 19/04/2021

^[23] Ongeveer 20 à 30 lichter gewonden

Fotobron:
AdobeStock

De citaten uit Nederlandstalige bronnen zijn hier teruggezet uit het Frans.