GGO’s: hoe Europa zijn eigen wetten zal omzeilen

Deze Europese raadpleging is slechts de recentste stap in een reeks gebeurtenissen rond de kwestie van de regelgeving voor de nieuwste ggo-technologieën, die de voorbije twintig jaar werden ontwikkeld: de NGT. Op 25 juli 2018 oordeelde het Europees Hof van Justitie (het Hof) in zaak C-528/16, waarin de Confédération paysanne en acht andere organisaties tegenover de Franse premier en de Franse minister van Landbouw stonden, dat de huidige ggo-regelgeving ook van toepassing is op de NGT en dat:

« […] van het toepassingsgebied van die richtlijn [2001/18/EG, nvdr] alleen organismen zijn uitgesloten die zijn verkregen met technieken/methoden van mutagenese die traditioneel voor diverse toepassingen zijn gebruikt en waarvan de veiligheid al lang vaststaat. » ^[2]

Kortom, het Hof gaf de boeren en de ggo-tegenstanders gelijk, die de boerenzaden en traditionele zaden verdedigden. De NGT zijn dus tot nu toe niet uitgesloten van de Europese regelgeving.

De strijd van de boeren tegen ggo’s door Europa gekaapt

Begin november 2019 reageerde de Raad van Ministers van de Europese Unie (de Raad) echter op deze beslissing van het Hof en richtte hij aan de Europese Commissie (de Commissie) een verzoek ^[3]. Daarin werd „de Commissie verzocht een studie in te dienen in het licht van het arrest van het Hof van Justitie in zaak C-528/16 over de status van nieuwe genomische technieken”. Die studie moest, afhankelijk van de resultaten, ook wetswijzigingen voorstellen.

Dat deed de Commissie, en eind april 2021 publiceerde ze haar studie ^[4], waarvan men ook een samenvatting kan vinden ^[5]. Uiteraard herhaalt ze daarin wat het Hof in zijn beslissing had vastgesteld, namelijk dat de NGT momenteel onder de Europese regelgeving vallen. Maar volgens de studie zouden, aangezien de biotechnologiesector snel is gegroeid, bepaalde technische vooruitgangen onderhevig zijn aan dubbelzinnigheid en juridische interpretatie, wat een herziening van de regelgeving zou rechtvaardigen. En uiteraard worden de NGT er in een gunstig daglicht gesteld, want ze zouden het mogelijk maken de ecologische transitie, de Sustainable Development Goals (SDG) van de VN en de Europese Green Deal te respecteren, waartoe de Farm to Fork ^[6]-strategie van de Europese Unie (EU) behoort. Bovendien zouden volgens de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) bepaalde NGT uiteindelijk niet zo verschillend zijn van de traditionele kruisings- en veredelingsmethoden en globaal geen grotere gezondheidsrisico’s inhouden dan die laatste. Dat zou dus een herziening van de regelgeving rechtvaardigen, „geval per geval aangepast aan de risico’s” – lees: naar beneden. Dat zou de markttoegang voor kmo’s vergemakkelijken, die uiteraard al te vaak door die drempels worden beperkt, en een te sterke marktconcentratie voorkomen. Begrijp dat in fine de deregulering volgens de studie van de Commissie de consumenten zou beschermen. Kortom, de Commissie staat achter het gebruik van de NGT, zoals hier te zien is:

« Het gebruik van NGT roept ethische bezwaren op, maar ook bezwaren over gemiste kansen als gevolg van het niet-gebruik ervan. Op basis van de conclusies van de studie gaan de meeste geuite ethische bezwaren over de manier waarop deze technieken worden gebruikt, eerder dan over de technieken zelf. » ^[7] (vert. CM)

Geen enkele passage vat de vooringenomenheid van de samenvatting van de studie beter samen dan deze: men erkent weliswaar het bestaan van problemen, maar ze worden nooit zo uitgebreid besproken als de voordelen en de commerciële kansen. De voorkeur voor de NGT is duidelijk. De vraag voor de Commissie is dus niet of, maar hoe ze op uw bord zullen belanden. Dat doet vreemd genoeg denken aan een recent fenomeen ^[8].

De schaduw van Bill Gates

Vóór elke openbare raadpleging peilt de Commissie gewoonlijk naar de standpunten van belangengroepen (beroepsverenigingen, lobby’s, ngo’s enz.) van beide kanten ^[9]. Dat maakt precies deel uit van de genoemde studie. Wie de lijst van geraadpleegde belangengroepen nauwkeurig bekijkt, merkt echter meerdere dingen op: ten eerste zijn verscheidene belangengroepen die voor de NGT zijn en hun belangstelling hebben geuit om aan de raadpleging deel te nemen (Animal Health Europe, COGECA, COPA, EFFAB, EFPIA, ELO, EU-SAGE, Euroseeds), op de een of andere manier verbonden met de investeringsnetwerken van de Bill and Melinda Gates Foundation (BMGF). In ons onderzoek naar het netwerk van de BMGF in België ^[10] hebben we hier en daar al de belangstelling aangetoond die Bill Gates heeft voor de agrovoedingssector. Niet voor niets is hij de grootste particuliere eigenaar van landbouwgrond in de VS geworden ^[11].

Animal Health Europe heeft bijvoorbeeld als industriële leden ^[12] reuzen uit de farmaceutische en veterinaire industrie, zoals Zoetis ^[13]. Dit bedrijf, opgericht in 2013, is voortgekomen uit de veterinaire tak van Pfizer en wordt momenteel geleid door Kristin Peck, ex-vicevoorzitster bij Pfizer en huidig lid van de raad van bestuur van Blackrock ^[14]. De Belgische dochter van Zoetis heeft bijna 14,4 milj. $ van de BMGF gekregen ^[15]. De secretaris-generaal van Animal Health Europe, Roxanne Feller ^[16], is een doorgewinterde „veterinair-agrovoedings”-lobbyiste en werkte eerder bij FoodDrinkEurope (ex-directrice) en bij COPA-COGECA (ex-hoofdlobbyiste, met name voor de ggo-regelgeving). Samen met Kristin Peck en andere lobbyisten, zoals Ben Stapley ^[17] (Croplife Australia, pro-ggo ^[18]), maakt ze deel uit van de raad van bestuur van HealthforAnimals ^[19], een andere organisatie die door de BMGF met bijna 1,2 milj. $ wordt gesteund om te lobbyen voor „agrovoedingsontwikkeling” in Afrika ten zuiden van de Sahara ^[20]. Animal Health Europe is ook lid van de Agri-Food Chain Coalition (AFCC) ^[21]. De AFCC bracht eind januari 2022 over de Farm to Fork-strategie een globaal pro-NGT-persbericht uit ^[22], aangezien ze meerdere organisaties verenigt die er voorstander van zijn en die aan de raadpleging hadden deelgenomen: COPA-COGECA, Euroseeds, het European Forum of Farm Animal Breeders (EFFAB), de European Landowners Organisation (ELO). Animal Health Europe heeft echter niet aan de raadpleging deelgenomen.

De pro-ggo-lobby’s in de voorhoede

Wat de raadpleging betreft, hebben de Comité des organisations professionnelles agricoles-Comité général de la coopération agricole de l’Union européenne (COPA-COGECA) overigens twee afzonderlijke standpunten ingediend (COPA ^[23] en COGECA ^[24]). Goed om te weten: een van de vicevoorzitters van COPA, Massimiliano Giansanti ^[25], is ook voorzitter van Confagricoltura, een van de grootste Italiaanse landbouwfederaties, en pro-ggo ^[26].

De organisatie European Sustainable Agriculture through Genome Editing (EU-SAGE) heeft niet alleen aan de raadpleging deelgenomen ^[27], maar haar coördinator, Prof. Dirk Inzé van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) ^[28], heeft zich zelfs tweemaal ^{[29], [30]} tijdens het studieproces veroorloofd rechtstreeks te lobbyen bij de voorzitster van de Commissie, Ursula von der Leyen, en bij de Europese commissarissen Frans Timmermans (Europese Green Deal), Stella Kyriakides (Gezondheid en Voedselveiligheid) en Janusz Wojciechowski (Landbouw), door hen te sommeren de genomische technologieën te vrijwaren, zodat ze bijdragen tot de duurzaamheid en de biodiversiteit en tot de ecologische transitie van de agrovoedingssector in het kader van de Green Deal. De alliantie EU-SAGE is partner van de denktank Re-Imagine Europe, die in 2020 door de BMGF werd gesteund met ongeveer 1,5 milj. $ om „in contact te treden met belangengroepen in het domein van de agrovoeding” ^[31]. Het VIB, waarvan Prof. D. Inzé directeur is, kreeg eind 2021 meer dan 2,4 milj. $ ^[32] van de BMGF, en een van de institutionele adviseurs van het VIB is Peter Piot ^[33], nog een naaste medewerker van Bill Gates en ex-speciaal adviseur van Ursula von der Leyen inzake covid ^[34].

Het standpunt van de European Federation for Pharmaceutical Industries and Associations (EFPIA) ^[35] is ook interessant, want het roept vooral op tot harmonisering van de Europese en nationale ggo-wetgevingen met betrekking tot geneesmiddelen en klinische proeven. Wie harmonisering van nationale wetgevingen vraagt, streeft echter doorgaans naar een homogenisering op Europees niveau, dus minder regels over een groter gebied. Dat zou bijvoorbeeld gelden voor producten zoals de nieuwe anticovid-injecties. Laten we niet vergeten dat de EFPIA onder meer partner is van het Vaccine Confidence Project (VCP) ^[36], geleid door farmalobbyiste Heidi Larson ^{[37], [38]}, van de London School of Hygiene and Tropical Medicine (LSHTM), waarvan de directeur tot 2021 de eerdergenoemde P. Piot was, de echtgenoot van H. Larson ^[39].

Moet men zich dan verbazen over het resultaat van de studie van de Commissie, die grosso modo gunstig is voor de NGT? Op de dag van de publicatie van de studie brachten COPA-COGECA een gezamenlijk persbericht uit waarin ze de conclusies van de studie toejuichen en de Commissie aansporen snel ten gunste van de NGT op te treden ^[40]. Had men de invloed van de agrovoedingslobby’s willen doen geloven, men had het niet anders aangepakt.

Een Europese vooringenomenheid ten gunste van de NGT

Laten we het hebben over de lopende openbare raadpleging. De vragenlijst is helaas niet openbaar beschikbaar, maar omdat ik er persoonlijk aan heb deelgenomen, heb ik toegang tot mijn kopie van de vragenlijst. Die geeft eerst als context de resultaten van de studie, waarover we het hier al hadden. Het probleem ligt vaak in de formulering van de vragen en antwoorden, die te zeer openstaan voor kwaadwillige interpretatie en dus voor manipulatie van de resultaten.

Neem als voorbeeld de eerste vraag (over de wetgevende problematiek), die als volgt is geformuleerd:

« Hoe beoordeelt u, rekening houdend met de bovengenoemde problemen, de bestaande bepalingen van de ggo-wetgeving voor planten verkregen door gerichte mutagenese en cisgenese?” (vert. CM)

Deze vraag biedt u alleen de volgende antwoordmogelijkheden: „ze zijn adequaat”, „ze zijn niet adequaat” en „ik weet het niet / geen mening”. Als men het woord „adequaat” echter interpreteert met het vooropgezette idee dat er aan het einde van de studie een bepaald vooraf vastgelegd resultaat moet uitkomen (bv. een resultaat dat gunstig is voor een deregulering van de NGT), kan men die antwoorden alles en het tegendeel laten zeggen. Het eerste antwoord kan worden geïnterpreteerd alsof de huidige wetgeving volstaat. Wil men dat ten gunste van de NGT draaien, dan zal men het interpreteren in de zin dat er geen bijkomende wetgeving nodig is, terwijl de NGT een reëel bijkomend risico zouden kunnen vormen, wat de studie ook zegt. Het tweede antwoord is nog vager, want „niet adequaat” kan „te veel” of „niet genoeg” betekenen. Wil men de resultaten vertekenen ten gunste van een deregulering van de NGT, dan zal men de interpretatie in de zin van „te veel” verkiezen. Bij het antwoord „geen mening” is het zelfs niet zeker dat het in aanmerking wordt genomen, want zoals de Commissie heeft getoond bij haar openbare raadpleging over de samenwerking inzake vaccinatie van 2018, heeft ze eenvoudigweg alle respondenten weggelaten die „geen mening” hadden aangegeven, omdat de Commissie hen ervan beschuldigde deel uit te maken van een onlinecampagne ^[41].

Het resultaat staat bij voorbaat vast

We bevinden ons hier in een zeer gelijkaardig schema, waarin de vragen van de openbare raadpleging zo geformuleerd zijn dat ze het door de Commissie gewenste resultaat in de hand werken. De vragen 6 en 7 zijn daar andere voorbeelden van. Ze worden al ingeleid met dezelfde bekende positieve context van de studie: de NGT zouden bijdragen tot duurzaamheid, biodiversiteit en gezondere, want minder vervuilde voeding. Geen enkele ernstige enquête zou zich dit soort manipulatie veroorloven, want ze creëert een vertekend (in dit geval positief) beeld in het hoofd van de respondenten. Maar vooral laat ze de respondenten vergeten dat men hun zelfs de essentiële vraag niet stelt: of ze NGT willen of niet. Vraag 6 vraagt alleen welke eigenschappen die door NGT aan planten worden gegeven men zou steunen, terwijl vraag 7 vraagt welke wettelijke stimulansen men zou verkiezen met betrekking tot het gebruik van de NGT.

Dat is dus de context van de openbare raadpleging. Om duidelijk te zijn: de Commissie vraagt u niet of u ze wilt, maar alleen in welke dosis. Als we terugdenken aan het voorbeeld van de openbare raadpleging over vaccinatie, weten we dat de Commissie, als genoeg mensen op een niet-coöperatieve manier antwoorden (bv. door overal het antwoord „geen mening” aan te kruisen), daar wel degelijk weet van zal hebben, ook al zal ze zeker niet gunstig reageren en niets veranderen aan de vooringenomenheid van haar vragenlijst. Maar zo’n actie zal die vooringenomenheid van de Commissie ontmaskeren. Misschien gebeurt dat tijdens de laatste 10 dagen dat de openbare raadpleging openstaat, wie weet?

Door Colin Meier, onafhankelijk burgerjournalist en correspondent voor Duitsland bij BAM!

[1] De NGT worden gedefinieerd als niet-natuurlijke, niet-traditionele technologieën van genetische manipulatie die niet zijn opgenomen in de lijst van ggo-technologieën van de richtlijn van de Commissie 2001/18/EG, dat wil zeggen die de voorbije twintig jaar zijn ontwikkeld. Weet overigens dat de ggo-definitie van de richtlijn de mens niet omvat.

[2] https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=204387&pageIndex=0&doclang=FR&mode=req&dir=&occ=first&part=1&cid=808632

[3] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019D1904&from=NL

[4] https://food.ec.europa.eu/system/files/2021-04/gmo_mod-bio_ngt_eu-study.pdf

[5] https://food.ec.europa.eu/system/files/2021-04/gmo_mod-bio_ngt_exec-sum_en.pdf

[6] https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/farm-fork-strategy_en : De strategie Farm to Fork is gericht op de ecologische transitie van de agrovoedingssector en maakt deel uit van de Europese Green Deal. Als de NGT als onderdeel van deze strategie worden beschouwd, dan is dat ook een kwestie van definitie. Als men bijvoorbeeld ervan uitgaat dat het wijzigen van het DNA van planten bijdraagt tot biodiversiteit, dan voldoen de NGT aan een van de criteria van deze strategie. Of als men ervan uitgaat dat het ontwikkelen van planten die minder water verbruiken bijdraagt tot een kleinere ecologische impact van de teelten, dan voldoen ze aan nog een ander.

[7] https://food.ec.europa.eu/system/files/2021-04/gmo_mod-bio_ngt_exec-sum_en.pdf

[8] https://bam.news/nl/onderzoek/propaganda-de-gepolijste-keerzijde-van-censuur-het-volk-de-interne-vijand-aflevering-3

[9] https://food.ec.europa.eu/plants/genetically-modified-organisms/new-techniques-biotechnology/ec-study-new-genomic-techniques/stakeholders-consultation_en

[10] https://bam.news/nl/onderzoek/de-gates-foundation

[11] https://www.agriculture.com/news/business/2021-land-report-who-owns-the-most-land-in-the-united-states

[12] https://animalhealtheurope.eu/about-us/our-members/

[13] https://www.zoetis.com/

[14] https://www.zoetis.com/our-company/our-story/board-of-directors/kristin-peck

[15] https://www.gatesfoundation.org/about/committed-grants/2017/02/opp1165393

[16] https://www.linkedin.com/in/roxane-fellerbrusselsbelgium/?original_referer=

[17] https://au.linkedin.com/in/stapleyben

[18] https://www.croplife.org.au/wp-content/uploads/2015/06/Gm-Factsheet2.pdf

[19] https://www.healthforanimals.org/about/board-of-directors/

[20] https://www.gatesfoundation.org/about/committed-grants?q=HealthforAnimals

[21] https://agrifoodchaincoalition.eu/members

[22] https://agrifoodchaincoalition.eu/joint-statement-27th-january-2022/

[23] https://food.ec.europa.eu/system/files/2021-04/gmo_mod-bio_stake-cons_stake-reply-11.pdf

[24] https://food.ec.europa.eu/system/files/2021-04/gmo_mod-bio_stake-cons_stake-reply-84.pdf

[25] https://www.copa-cogeca.eu/Data/Files/CV%20of%20Mr%20Massimiliano%20Giansanti.pdf

[26] https://brescia.corriere.it/notizie/cronaca/16_dicembre_02/confagricoltura-pronti-coltivare-ogm-brescia-soia-mais-be20f8d0-b893-11e6-886d-3196d477f919.shtml

[27] https://food.ec.europa.eu/system/files/2021-04/gmo_mod-bio_stake-cons_stake-reply-69.pdf

[28] https://vib.be/management-structure/management-committee

[29] https://www.eu-sage.eu/sites/default/files/2020-02/EU-SAGE%20letter%20to%20European%20Commission.pdf

[30] https://www.eu-sage.eu/sites/default/files/2021-03/EU-SAGE%20EC%20letter%20February%202021.pdf

[31] https://www.gatesfoundation.org/about/committed-grants/2020/07/inv006414

[32] https://www.gatesfoundation.org/about/committed-grants/2021/11/inv037592

[33] https://vib.be/management-structure/institutional-advisory-board

[34] https://bam.news/nl/onderzoek/focus-inside-corona-een-diepe-duik-in-de-invloedsnetwerken-van-de-ngo-s

[35] https://food.ec.europa.eu/system/files/2021-04/gmo_mod-bio_stake-cons_stake-reply-45.pdf

[36] https://bam.news/nl/onderzoek/de-gates-foundation

[37] https://bam.news/nl/artikels/parlementaire-experts-onder-invloed

[38] https://bam.news/nl/onderzoek/focus-inside-corona-een-diepe-duik-in-de-invloedsnetwerken-van-de-ngo-s

[39] Ibid.

[40] https://www.copa-cogeca.eu/Data/Files/Press%20Release%20on%20NGTs%2029-04-2021.pdf

[41] https://bam.news/nl/onderzoek/propaganda-de-gepolijste-keerzijde-van-censuur-het-volk-de-interne-vijand-aflevering-3

Bron afbeelding:
CC BY-SA 2.0 Afbeelding verkleind, helderheid en kleuren aangepast, naar de originele afbeelding van Daniel op flickr, CC BY-SA 2.0

We danken OVALmedia voor het opnieuw publiceren van dit artikel op hun website. Al hun artikels in het Frans vindt u hier.

We danken Free21 voor het opnieuw publiceren van dit artikel op hun website. U kunt al hun artikels in het Frans lezen met de vertaaltool die rechtstreeks in hun website is ingebouwd.