Europaciteit en euroscepticisme

Ondoorzichtige onderhandelingen

Het gebrek aan transparantie in de aankoopprocedure van de Covidvaccins door de Europese Commissie heeft heel wat kritiek uitgelokt. De sms’jes tussen Commissievoorzitster Ursula von der Leyen en Pfizer-CEO Albert Bourla hebben de vermoedens aangewakkerd. De Commissie weigerde ze vrij te geven, met de bewering dat ze niet van professionele aard waren. De Europese Ombudsman heeft de Commissie echter teruggefloten: de berichten maakten deel uit van de lopende onderhandeling en vielen dus niet onder het recht op privacy, waarmee ze een geval van "wanbeheer" aanklaagde^[1]. De Commissie veranderde daarop van standpunt en verklaarde dat de berichten niet waren bewaard…

Merk op dat Ursula von der Leyen al onder verdenking had gestaan toen ze minister van Defensie was in de Duitse regering. De vragen gingen over de vaagheid rond de voorwaarden voor de gunning van contracten bij aanbestedingen en over de werkelijke noodzaak om een beroep te doen op externe bedrijven. Terwijl de onderzoekscommissie om toegang had gevraagd, werden alle berichten op haar dienstgsm gewist…^[2]

Niet-naleving van de procedures

Volgens het verslag van de Rekenkamer^[3] was de ondertekening van het contract voor de aankoop van doses vaccins tegen Covid-19 in ondoorzichtigheid gehuld, wat vragen deed rijzen over de naleving van de regels. De auteurs van het verslag betreuren het gebrek aan informatie over de voorafgaande onderhandelingen voor het contract van maart 2021 met Pfizer-BioNTech, het grootste contract van de Europese Unie. Ze benadrukken ook dat het gezamenlijke onderhandelingsteam, in tegenstelling tot wat het besluit van de Commissie over de aankoop van vaccins tegen Covid-19 bepaalde, niet heeft deelgenomen aan deze fase van de onderhandelingen. De Rekenkamer heeft de Commissie gevraagd informatie te verstrekken over de voorafgaande onderhandelingen. Het verzoek bleef echter onbeantwoord.

Zwartgelakte contracten

Maandenlang weigerde de Commissie de contracten te publiceren. Onder druk zwicht ze uiteindelijk en publiceert ze ze mondjesmaat. Wat erin te vinden is, zal de vermoedens niet wegnemen. Ze zijn systematisch zwartgelakt. Veel belangrijke informatie is dus onleesbaar, onder meer:

• de prijs van de doses,
• de voorschotten die de Europese Commissie heeft betaald,
• de intellectuele eigendom,
• de aansprakelijkheid bij bijwerkingen,
• de schadeloosstelling van het laboratorium door de staten,
• de clausules over de levering en de sancties.

Aansprakelijkheid van de staten

Een bijzondere clausule bepaalt dat de lidstaten de producenten moeten vergoeden voor alle kosten bij eventuele geschillen, met inbegrip van schadevergoedingen, gerechtskosten en advocatenhonoraria. Deze clausule werd door de Europese Commissie bevestigd, maar de precieze formulering ervan werd in de officiële documenten verborgen.
Het wordt voor de staten dus moeilijk om de transparantie van de gegevens over de vaccins te verzekeren en tegelijk de gevolgen te dragen. De staten zouden in de verleiding kunnen komen de bijwerkingen te minimaliseren om er niet aansprakelijk voor te worden gesteld.

Pfizer houdt zijn toegang tot het Europees Parlement

Pfizer-CEO Albert Bourla, die tot twee keer toe werd verzocht uitleg te komen geven in het Europees Parlement, had de uitnodiging telkens afgeslagen. Moe van het gebrek aan medewerking van de heer Bourla had de COVI-commissie op 11 januari het voorstel van de fractie van de Groenen goedgekeurd om de vertegenwoordigers van Pfizer de toegang tot het Europees Parlement te ontzeggen, zoals in 2017 met Monsanto was gebeurd^[4].
Het wachten was op de beslissing van de Conferentie van fractievoorzitters (CoP). Die heeft uiteindelijk haar oordeel geveld: de vertegenwoordigers van Pfizer mogen de gebouwen van het Europees Parlement blijven betreden.

Ook al was de door de COVI-commissie voorgestelde sanctie symbolisch, aangezien ze de lobbyisten van Pfizer niet belette de parlementsleden buiten het Parlement te ontmoeten, toch lijkt de beslissing van de CoP sterk op een wens om Pfizer en de Commissie te ontzien door het gezag van het Parlement te ondermijnen.

Ursula von der Leyen vrijgesteld van de COVI-commissie

Een tweede kaakslag: de leden van de COVI-commissie hadden ook mevrouw von der Leyen willen uitnodigen om voor hen uitleg te geven over de sms’jes met de heer Bourla. De CoP besliste uiteindelijk de voorzitster van de Europese Commissie uit te nodigen om achter gesloten deuren voor de fractievoorzitters te spreken, waardoor de COVI-commissie haar onderzoeksrol niet kon spelen.

Laten we eraan herinneren dat van de 4,2 miljard doses die via de Commissie werden aangekocht, er slechts 750 miljoen werden gebruikt^[5]. De Europeanen zitten dus met een overschot van 3,45 miljard vervallen doses. Overigens kan men zich afvragen hoe de farmaceutische laboratoria erin zijn geslaagd meer dan negen doses per inwoner te verkopen van een vaccin dat 97% doeltreffend zou zijn...^[6]

Een heel andere wending aan de overkant van de Atlantische Oceaan

Terwijl straffeloosheid en ondoorzichtigheid heersen in de instellingen van het oude continent, geven de Verenigde Staten blijk van meer nauwgezetheid en gezag.
Wanneer Bill Gates^[7] of Mark Zuckerberg^[8] in de Senaat of het Congres worden opgeroepen, is weigeren geen optie. Zij moeten onder ede antwoorden op de compromisloze vragen van de verkozen vertegenwoordigers.

Meer recent, tijdens de hoorzitting van Vijaya Gadde in het kader van de Twitters Files, aarzelde volksvertegenwoordigster Nancy Mace niet om de voormalige juridisch directeur van Twitter ironisch te vragen waar ze geneeskunde had gestudeerd om zich het recht toe te eigenen de uitspraken van Dr. Bhattacharya^[9], professor geneeskunde aan Stanford University, of de officiële cijfers van de CDC te censureren…

Tijdens de hoorzitting van de commissie Buitenlandse Betrekkingen van de Senaat ondervroeg senator Rand Paul de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Wendy Sherman zonder omwegen over de oorsprong van de Covid-19-pandemie.

Merk ook op dat de New York Times, nadat hij in april 2021 de affaire van de sms’jes tussen de voorzitster van de Commissie en de CEO van Pfizer had onthuld, een verzoek heeft ingediend bij het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen^[10]. Met uitzondering van de Duitse krant Bild heeft geen enkele Europese krant het lef gehad de inhoud van de berichten op te eisen.

Een Parlement dat zijn rol niet kan opnemen

In een rechtsstaat moet de uitvoerende macht onder meer worden gecontroleerd door een parlement dat de burgers vertegenwoordigt. De uitvoerende macht moet zich dus onderwerpen aan de regels van de instellingen en aan de onderzoeksopdrachten van het Parlement.
Maar zoals Valéry Giscard d’Estaing opmerkte: „Het EP is niet erg belangrijk (…) zijn rol bestaat er gewoon in na te gaan of de door de Commissie voorgestelde teksten in overeenstemming zijn met de verdragen, dat is alles. Er is geen politieke macht (…).”

De voormalige Franse president heeft waarschijnlijk de grondwet die hij als voorzitter van de Europese Conventie mee had geschreven, verward met de uiteindelijk geratificeerde Europese verdragen, aangezien niet het Parlement maar wel de Commissie toeziet op de correcte toepassing van de verdragen.
In 2007 wordt het Europees Parlement medewetgever in 85 bevoegdheidsdomeinen. In die domeinen moeten het Parlement en de Raad van de EU het eens worden opdat een tekst wordt aangenomen. Verscheidene bevoegdheden, zoals mededinging of buitenlandse zaken, ontsnappen aan het Parlement. Ten slotte zorgt het Parlement, door de door de Commissie voorgestelde teksten te amenderen, voor de politieke steun die nodig is voor de aanneming van een richtlijn, een verordening en vooral de Europese begroting.

Hoe dan ook zit Giscard misschien niet zo ver van de werkelijkheid. Klem tussen een almachtige Raad en Commissie heeft het Parlement kennelijk de grootste moeite om een gezag te vestigen dat nochtans onmisbaar is voor het machtsevenwicht binnen de instellingen.

Dat de CEO van Pfizer de belangen van zijn bedrijf verdedigt, is helemaal niet verwonderlijk: dat is zijn rol. Maar dat de EU niet in staat is het algemeen belang in alle transparantie te verdedigen, roept vragen op. Het lijkt me dat een van de inzetten van de EU er net in bestond meer gewicht te hebben tegenover de multinationals.

Koren op de molen van extreemrechts?

Het is voor niemand een geheim: het euroscepticisme wint terrein. Van de 705 zetels in het Europees Parlement bezetten de eurosceptische partijen er nu 172, tegenover 155 in 2014^[11]. Het Europese energiebeleid, dat veel Europeanen erg duur is komen te staan, zal de situatie er niet beter op maken.

In deze context begrijpt men dat sommigen, om de instellingen te beschermen, in de verleiding komen de disfuncties van de Commissie toe te dekken, terwijl anderen menen dat alleen transparantie het vertrouwen kan herstellen. En het is niet ongewoon te horen dat de voorstanders van transparantie koren op de molen van extreemrechts zouden zijn…
Maar laten we ons niet vergissen: de echte verantwoordelijken voor de groeiende afkeer van de Europese instellingen bevinden zich binnen die instellingen zelf. Het zijn niet de „populistische” discours van de eurosceptische partijen, maar wel de straffeloosheid van onaanvaardbaar gedrag die hun uiteindelijk gelijk zal geven.

Marcan voor BAM!

[1] La Médiatrice critique la manière dont la demande d’accès aux textos de la présidente de la Commission européenne a été traitée | Communiqué de presse
[2] Ursula von der Leyen au coeur des soupçons dans l’affaire des consultants du ministère de la Défense | Euronews
[3] https://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR22_19/SR_EU_COVID_vaccine_procurement_FR.pdf pagina 33
[4] Monsanto banni du Parlement européen | Euronews
[5] L’Europe a‑t‑elle acheté 4 milliards de doses de vaccin pour faire face aux nouvelles vagues ? – Libération
[6] Coronavirus : le vaccin Pfizer efficace à 97% contre les cas symptomatiques - rtbf.be
[7] USA: MICROSOFT BOSS QUESTIONED AT SENATE COMMITTEE HEARING (2)
[8] Mark Zuckerberg testifies before Congress - watch live
[9] Jayanta Bhattacharya
[10] Covid-19 : le New York Times poursuit Ursula von der Leyen pour des échanges SMS avec le patron de Pfizer - La Libre
[11] Elections européennes 2019 : la progression des partis eurosceptiques en carte

Fotobron: BAM!