Wapenleveringen van de EU aan Oekraïne: democratie in hybride modus

Een fonds voor de vrede …

 In een formulering die alleen maar vragen en verbijstering kan oproepen, verklaarde de EU dat ze: „haar steun aan partnerlanden wilde versterken ”, door hun vredeshandhavingsoperaties te ondersteunen en hen in staat te stellen „de capaciteit van hun strijdkrachten te vergroten om vrede en veiligheid op hun nationale grondgebied te waarborgen ” (SIC). Verderop in de voorstelling blijkt de levering van militair materieel tot het actieterrein van dit nieuwe fonds te behoren.

U herinnert het zich: in die periode ging de Commissie op inkooptocht voor vaccins, en de lancering van „de Europese Vredesfaciliteit” bleef relatief onopgemerkt.

Veel kritiek kwam van het Europees Parlement, dat zich zorgen maakte over deze nieuwe rol die de EU zichzelf toekende en terecht wees op de kwestie van wapenleveringen, met name aan staten in een precaire situatie. Het Europees Parlement, het enige orgaan dat door de Europese burgers wordt verkozen, had erop aangedrongen dat het fonds aan zijn controle zou worden onderworpen, net als de zevenjarige begroting van de EU. Resultaat: het fonds werd uit de door het Parlement gecontroleerde begroting gehaald en belandde onder de regels van de Gedragscode van de EU betreffende wapenuitvoer.

De hybride democratie

Hier duikt een nieuw concept op: de hybride democratie. Naargelang van de moeilijkheden raadplegen de Europese instellingen nu eens de democratische organen, samengesteld uit vertegenwoordigers die door de Europese burgers zijn verkozen, dan weer de administratieve organen (en daarvan tellen de Europese instellingen er heel wat!), buiten elke controle.

De vaccinsaga die door de Commissie werd beheerd, is ontluisterend, rond een uitgave van verscheidene miljarden: exacte inhoud van de contracten niet bekend, wil om het Europees Parlement buitenspel te zetten, verborgen eenheidsprijs van de doses per laboratorium, geen enkele aansprakelijkheid van de fabrikanten voor de bijwerkingen, en als kers op de taart: een voorzitster van de Commissie die sms'jes uitwisselt met de CEO van Pfizer en weigert toegang te geven tot de inhoud ervan.

900 miljoen euro aan wapens voor Oekraïne

Als eerste massale inzet van de „Europese Vredesfaciliteit” wordt op 27 februari 22 450 miljoen vrijgemaakt om de lidstaten in staat te stellen Oekraïne te bevoorraden dankzij Europese financiële steun ^[2]. En dan wordt alles duidelijk: als het EPF-fonds in de meerjarenbegroting onder parlementaire controle was opgenomen, had het nooit voor de aankoop van wapens kunnen worden gebruikt. De verdragen verbieden de Unie immers haar gewone meerjarenbegroting te gebruiken om operaties met militaire of defensie-implicaties te financieren.

Van hetzelfde: de regeringen van de EU-lidstaten besloten op 23 maart dat bedrag te verdubbelen tot 900 miljoen euro ^[3] om „militaire uitrusting en platforms die ontworpen zijn om dodelijk geweld te gebruiken” te leveren (grofweg wapens en militaire voertuigen en installaties). Negenhonderd miljoen euro!

Europese regels versus regels van de staten

De soevereinisten die pleiten voor een terugkeer naar de macht van de natiestaten, worden belachelijk gemaakt door de „neoliberale democraten”, die zich voordoen als modern, zonder grenzen … en ons naar de „gelukkige globalisering” leiden. Toch stelt men, zodra men raakt aan het mondiale of Europese bestuur en zich buigt over de praktijken van de leiders in dat kader, vast dat de democratische regels in een relatieve ondoorzichtigheid worden omzeild. Laten we er lukraak enkele noemen: een Europese coronapas, een digitale Europese identiteitskaart, bepaalde vrijhandelsverdragen, … maar ook hier, door voet aan de grond te zetten in de wapenverkoop.

Tot nader order wordt de democratie uitgeoefend binnen de staten. Meer macht geven aan internationale instellingen? Waarom niet! In een domein als het milieu is dat zinvol. Maar niet met minachting voor onze vrijheden of onze democratische rechten. Als we Europese instellingen met een ruimer bevoegdhedenpakket willen, is het absoluut noodzakelijk ze uit te rusten met de onontbeerlijke democratische instrumenten.

Not in my name?

We hebben het recht ons vragen te stellen bij het optreden van onze leiders, vooral de Europese, rond Oekraïne. Er worden overhaast economische sancties genomen die de Europese burgers, vooral de middenklasse, duurzaam zullen treffen. Europa, dat de voorbije 20 jaar zijn energieafhankelijkheid van Rusland sterk heeft vergroot, wil het nu zonder zijn diensten doen en de hoofdprijs betalen! Pure winst voor onze economische concurrenten, vooral de Verenigde Staten.

Al acht jaar woedt er een vuile oorlog in het oosten van Oekraïne. Wat hebben onze Europese leiders in die periode gedaan op het vlak van diplomatie, onderhandelingen, … om te vermijden dat het zover zou komen? De lijst van tekortkomingen is lang, heel lang.

Met Rusland heeft de handel altijd de bovenhand gehad, zonder echte bekommernis om geopolitiek of diplomatie. In enkele dagen bestaan handel en economie niet meer, en zijn diplomatie en geopolitiek nog lang niet in zicht. Dus levert men wapens aan Oekraïne, zonder echte democratische controle, midden in een gewapend conflict, zonder echte analyse van het risico dat dit voor de Europese bevolking inhoudt. En vooral: zijn wij, Europese burgers, betrokken partij bij zulke beslissingen?

Door Philippe Davister

[1] https://www.euractiv.fr/section/l-europe-dans-le-monde...

[2] https://www.euractiv.fr/section/l-europe-dans-le-monde/news/lue-brise-un...

[3] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/PDF/?uri=OJ

De meningen in dit artikel zijn uitsluitend de verantwoordelijkheid van de auteur en vertegenwoordigen niet noodzakelijk die van BAM!

Fotobron:
Originele bijgesneden afbeelding van President.gov.ua op Wikimedia Commons, CC BY 4.0