Éric Denécé of de Republiek van de zelfmoorden

Als voormalig officier van de DGSE en auteur van verscheidene standaardwerken over clandestiene operaties was Denécé een centrale figuur in de kritische analyse van hedendaagse conflicten. In zijn laatste tussenkomsten waarschuwde hij voor de risico’s van escalatie in de oorlog in Oekraïne en hekelde hij de atlantistische vooringenomenheid van de media- en institutionele discours. Hij had zich fel uitgelaten over Emmanuel Macron: „Voor het eerst ben ik echt ongerust, Macron is in een totaal delirium beland”, verklaarde hij publiekelijk. Hij hekelde verder een „totale irrationaliteit” van het staatshoofd en riep de generale staven op hun stilzwijgen te doorbreken om in te gaan tegen wat hij beschouwde als een gevaarlijke politieke vlucht vooruit.

Op 12 juni 2025 wordt Éric Denécé levenloos aangetroffen. Terwijl sommige media de plaats situeren in zijn Parijse woning, in het 15e arrondissement, beweren andere dat hij gevonden zou zijn in zijn auto, aan de kant van een weg in de Alpen, met een jachtgeweer naast zich. De precieze omstandigheden van zijn dood blijven tot op vandaag onduidelijk. Hoewel de eerste onderzoekers het spoor van zelfmoord vermeldden, werd het door geen enkel element formeel gestaafd: er werd geen brief gevonden, geen autopsie openbaar gemaakt, en de autoriteiten hebben geen enkel detail over de precieze doodsoorzaak meegedeeld. Er werden geen schotwonde en geen zichtbare tekenen van gezondheidsproblemen gemeld. Die stilte voedt het onbehagen, temeer omdat zijn familie de zelfmoordhypothese met klem betwist en een transparanter onderzoek eist. Dit overlijden komt in een gespannen context, nu verscheidene verdachte overlijdens recent de Franse inlichtingenkringen hebben getroffen.

Drie zelfmoorden bij de DGSI

Tussen januari en juni 2025 plegen drie officieren van de DGSI zelfmoord. Twee van hen zouden hun dienstwapen hebben gebruikt op het terrein van het agentschap zelf in Levallois‑Perret. De derde werd dood aangetroffen in zijn dienstwagen, in de parkeergarage van het hoofdkwartier. Geen van de slachtoffers had zichtbare tekenen van psychische nood vertoond. Sommigen zouden op vakantie vertrekken, anderen waren net bevorderd. De families blijven zwijgen of wilden zich niet publiekelijk uitspreken. De afscheidsbrieven, als ze bestaan, werden nooit gepubliceerd.

Bij deze al verontrustende elementen komen nog verscheidene anomalieën die het onbehagen versterken. Er werd geen enkel openbaar eerbetoon gebracht, noch door het ministerie van Binnenlandse Zaken, noch door de DGSI zelf. De vakbonden, die bij een drama doorgaans snel reageren, bleven stil. De camerabeelden, alomtegenwoordig op het terrein van het hoofdkwartier, zouden volgens een interne bron „onbruikbaar” zijn voor de drie betreffende tijdvakken. Een toeval dat verscheidene voormalige kaderleden van de dienst onwaarschijnlijk achten.

De drie agenten, hoewel verbonden aan verschillende cellen, werkten in dezelfde vleugel van het gebouw, die van de gevoelige opdrachten van contraspionage. Twee van hen zouden recent hun onwil hebben geuit om nieuwe aanstellingen te aanvaarden, een van hen zou zelfs een overplaatsing naar het buitenland hebben geweigerd. In de uren na de overlijdens werden hun computeraccounts zonder uitleg gedeactiveerd, nog voor de overhandiging van de autopsierapporten. Een uitzonderlijk, ja zelfs voorbarig protocol.

Ten slotte zou, volgens vertrouwelijke lekken, minstens een van de forensische rapporten letsels vermelden die onverenigbaar zijn met een gewone zelfmoord, en inconsistenties in de schiethoek. Na het tweede geval zou een intern administratief onderzoek zijn geopend, dat vervolgens werd geseponeerd.

Een republikeinse traditie

Naast de nabijheid in de tijd tot het overlijden van Éric Denécé doet deze golf van zelfmoorden denken aan andere, oudere zaken waarin de officiële versie op grote schaal werd betwist.

Robert Boulin, minister van Arbeid, wordt in 1979 dood aangetroffen in een vijver in het bos van Rambouillet. Hoewel snel de officiële zelfmoordthese naar voren wordt geschoven, zetten verscheidene verontrustende elementen die versie op de helling: het lichaam vertoont sporen van slagen in het gezicht, er wordt een abnormaal hoge dosis barbituraten vastgesteld en gevoelige gerechtelijke documenten in verband met een vastgoedzaak verdwijnen op mysterieuze wijze. Kort voor zijn dood was Boulin publiekelijk in opspraak gekomen in een controverse over de aankoop van gronden in Ramatuelle, een zaak waarvan velen vermoeden dat ze in scène werd gezet om zijn reputatie te bezoedelen. Hij werd genoemd als toekomstige premier, vormde een bedreiging voor bepaalde interne evenwichten binnen de Franse rechterzijde en zou volgens sommige waarnemers het slachtoffer zijn geworden van een politieke afrekening. Boulin zou bewijzen hebben verzameld om aan te tonen dat hij het slachtoffer was van een complot en was van plan ze openbaar te maken. Sindsdien is zijn familie nooit opgehouden een als zelfmoord vermomde politieke moord aan te klagen en verzekert ze dat hij werd uitgeschakeld om hem het zwijgen op te leggen. In 2017 kende de staat de familie Boulin uiteindelijk een financiële vergoeding toe, maar weigerde het onderzoek te heropenen of zich uit te spreken over de precieze doodsoorzaken. Een beslissing die velen interpreteren als een impliciete bekentenis, een teken van de wil om een nog altijd brandend dossier bijna veertig jaar na de feiten discreet te sluiten.

Eind maart 1993 vertrouwt Pierre Bérégovoy, voormalig premier, zijn omgeving toe dat hij van plan is bepaalde twijfelachtige praktijken aan de top van de staat openbaar te maken. Kort na die verklaringen onthult Le Canard Enchaîné dat Bérégovoy in 1986 een renteloze lening van een miljoen frank had gekregen van Roger‑Patrice Pelat, een omstreden zakenman en intieme vriend van president François Mitterrand. Hoewel die lening volledig was terugbetaald, wordt de zaak meteen opgeblazen.

Op 1 mei 1993 pleegt Bérégovoy zelfmoord met het wapen van zijn lijfwacht. Er wordt geen afscheidsbrief gevonden, de autopsie wordt afgeraffeld. Sommige bronnen spreken van de mogelijkheid van twee kogelinslagen, en er werden inconsistenties vastgesteld zonder dat het gerecht ze ooit echt heeft onderzocht. Ook al zal Mitterrand de pers publiekelijk beschuldigen hem „aan de wraakzucht te hebben uitgeleverd”, sommige waarnemers zien er vooral een manoeuvre in om de aandacht af te leiden van de werkelijke oorzaken van zijn dood.

In 1994 pleegt François de Grossouvre, invloedrijk adviseur van Mitterrand, zelfmoord in zijn kantoor in het Élysée, met een kogel door het hoofd. Geen briefje, gevoelige archieven ontbreken, sommigen rapporteren inconsistenties in de positie van het lichaam, en een schedelwonde die atypisch is in verhouding tot de veronderstelde baan van de kogel. Gevoelige documenten die hij raadpleegde zouden dezelfde dag verdwenen zijn. Zijn overlijden schokt, maar het onderzoek wordt snel afgesloten.

Zestien jaar later, bij het verschijnen van het boek Le Dernier Mort de Mitterrand, doorbreekt de familie van François de Grossouvre het stilzwijgen. Zijn kinderen en kleinkinderen betwisten publiekelijk de officiële zelfmoordversie en hekelen grote inconsistenties in het onderzoek. Ze wijzen op de verdwijning van vertrouwelijke documenten, het feit dat geen knal werd gehoord, en fysieke details die onverenigbaar zijn met de aangenomen these. Een ontwrichte linkerschouder bijvoorbeeld valt moeilijk te rijmen met een zelf afgevuurd schot in de kin. In een open brief hekelen ze een slordig onderzoek en verklaren ze dat er nooit echt naar de waarheid werd gezocht.

Een stem die stoort, een stilte die goed uitkomt

Ook al laat uiteraard officieel geen enkel element toe de zelfmoordthese uit te sluiten, aan het gebrek aan wil van de staat om volledige klaarheid te scheppen in deze zaken bestaat daarentegen geen twijfel.

Door de herhaling krijgt wat louter toeval zou kunnen zijn de contouren van het scenario van een lugubere maar goed ingespeelde reeks: storende stemmen die het zwijgen wordt opgelegd, „zelfmoorden” in duistere omstandigheden, families die slordige of in de doofpot gestopte onderzoeken aanklagen, en een macht die zich graag neerlegt bij een dubbelzinnigheid die al wie haar bedoelingen zou willen aanvechten, moet ontmoedigen. Het is dan niet moeilijk de volle realiteit te vatten van de waarschuwingen van Éric Denécé over de risico’s van een intensivering van een oorlog waar Macron en anderen met verontrustende koppigheid op afstevenen.

Marcan voor BAM!