AFLEVERING 4/4: Al het leed van de wereld

Dit cijfer wordt bevestigd door de Europese instellingen zelf, die verduidelijken dat dit geld werd gegeven in het kader van twee factcheckingprojecten: „We Verify” (gefinancierd in het kader van Horizon 2020 ^[3]), een samenwerkingsproject van de Duitse staatsomroep Deutsche Welle (DW) ^[4], en „Open your Eyes” (Erasmus+) ^[5]. De projectpagina’s op de website van EU DisinfoLab vermelden deze steun ^{[6], [7]}. Het budget wordt bovendien gedeeltelijk aangevuld met giften van de Open Society Foundation (OSF) in 2018, ten belope van 208 100 $ ^[8], en met steun van 200 000 $ in 2020 ^[9] door het Omidyar Network voor een project in verband met covid-19, de „COVID-19 Resource Hub” ^[10].

Gecontroleerde „vrije meningsuiting”

In zijn tussenkomst bekritiseert T. Grandjouan het wetsvoorstel Digital Services Act (DSA) ^[11], omdat het te tolerant is. Hij meent immers dat het beroepsmechanisme van deze wet te veel verhaal zou bieden aan wie desinformatie verspreidt, die hij bestempelt als „kwaadaardige actoren”, en te weinig krediet aan hun tegenstanders; hij staaft zijn uitspraken met een anekdote. Aangezien het recht op vrije meningsuiting een van de meest fundamentele rechten is, zou een beroepsmechanisme dat er geen rekening mee houdt en de melder, ook al is die geaccrediteerd, automatisch altijd gelijk geeft, juist de zin van een beroepsmechanisme tarten.

Bovendien zou het publiek volgens hem overal de platformen moeten kunnen aanzetten om via de gebruiksvoorwaarden op te treden tegen discriminerende uitspraken. Dat staat voor hem niet ter discussie, terwijl het helemaal niet vanzelfsprekend is. Want, zoals hij zelf opmerkt, discriminerende uitspraken zijn niet in alle lidstaten strafbaar gesteld. De strafbaarstelling van haatdragende uitspraken is dus geen unanieme zaak, en men kan heel goed gekant zijn tegen de strafbaarstelling ervan zonder die uitspraken noodzakelijk te delen, zoals Noam Chomsky zo goed samenvatte toen hij het over de zaak-Faurisson had ^[12]:

„ NC: I do not think that the State ought to have the right to determine historical truth and to punish people, even if they are wrong. I’m not willing to give the State that right […].

– But are you denying that the gas chambers ever existed?

NC: Of course not. But I’m saying, if you believe in freedom of speech, you believe in freedom of speech for views you don’t like. I mean, Goebbels was in favour of views he liked, right? So was Stalin. If you are in favour of freedom of speech, that means you are in favour of freedom of speech precisely for views you despise. Otherwise, you are not in favour of freedom of speech. There are two positions we can have on freedom of speech, and you can decide which position you are on. ” ^[13]

Wie beslist wat „waar” of „onwaar” is?

En toch ligt precies daar een van de problemen: de staat, de EU en de multinationals hebben de neiging zich het recht toe te eigenen om te bepalen wat „haatdragende uitspraken” of „desinformatie” zijn, wat „waar” of „onwaar” is, wat „de waarheid” is. Moeten we hen hun gang laten gaan? Heeft de bevolking in een democratie iets te zeggen? Wie heeft het recht een uitspraak als „onwaar” te bestempelen? En wie heeft het recht iemand op die basis het recht op vrije meningsuiting te ontnemen, zelfs als zijn uitspraak onwaar zou blijken? Wie bepaalt dus de definitie en het gebruik ervan, en wie heeft er baat bij? Hebben de overheden en de lobbyisten in anderhalf jaar tijd niet al alles en het tegendeel ervan gezegd, zonder enige beperking?

Als we het voorbeeld volgen van de organisatoren van het webinar, d.w.z. Avaaz (in de persoon van de moderatrice en van zijn campagnedirecteur, Luca Nicotra ^[14]), zouden we ons die vragen niet stellen. En vooral zouden we ons zonder nadenken neerleggen bij het oordeel van organisaties zonder enige democratische controle, zoals: The International Fact-Checking Network (IFCN) ^[15] van het Poynter Institute en zijn weldoeners ^[16] (Charles Koch Foundation ^[17], Facebook, de OSF, Google News Initiative, National Endowment for Democracy ^[18], Omidyar Network/Luminate), de professionele partners (Charles Koch Institute ^[19], Facebook, TikTok), waaronder tal van zogenaamde „referentie”-mediabedrijven (ESPN, Huffington Post, National Public Radio, Newsweek, New York Times, The Washington Post ^[20], USA Today Network, Vice, Voice of America/ Broadcasting Board of Governors ^[21]).

Het International Fact-Checking Network (IFCN) wordt bovendien in de „praktijkcode betreffende desinformatie” van de Europese Commissie aanbevolen als voorbeeld voor het Europees observatorium voor digitale media (EDMO) ^[22] en wordt door L. Nicotra precies als referentie aangehaald. Noch hij, noch de partners vermelden echter de definitie van desinformatie (onvindbaar op de website van het IFCN). Die laatsten hebben er alle belang bij hun eigen kneedbare begrip van desinformatie vast te leggen, dat hen zou kunnen bevoordelen, hetzij tegenover de concurrentie, hetzij in hun politieke actie. Daarop baseert het IFCN zich voor zijn „onafhankelijke” onderzoeken.

Wereldvreemde politieke actie

We hebben gezien dat organisaties zoals het CCDH en hun leiders een voorgeschiedenis hebben wat het opzetten van lastercampagnes betreft, onder het voorwendsel desinformatie en online haat te willen bestrijden. Het politieke profiel van het CCDH lijkt immers sterk geïnspireerd op wat men progressief communautarisme op zijn Angelsaksisch zou kunnen noemen ^[23]. Dat is een universaliserende, abstracte politieke benadering: doordrenkt van goede bedoelingen, met allures van liberaal links, tolerantie, multiculturalisme en wetenschappelijke vooruitgang, herleidt ze haar programma tot identiteitspolitiek en schuift ze de kwestie van de fundamentele rechten en vrijheden, en ook de sociale kwestie, opzij.

Ze knipt complexe samenlevingen op in een hoop verschillende, vooraf vastgelegde gemeenschapsgroepen die uit hun historische context zijn gehaald, die ze herdefinieert door ze te herleiden tot enkele symbolen of woordvoerders, en ze legt deze afgeknotte identiteiten op aan individuen, vaak tegen hun wil. Vervolgens herleidt ze alle kwalen van de samenleving tot de vermeende problemen tussen gemeenschappen die eruit zouden voortvloeien en die, op een volstrekt ahistorische en gedecontextualiseerde manier, op alle landen van toepassing zouden zijn. Die problemen moeten absoluut worden opgelost, waarbij eerder de voorkeur wordt gegeven aan smart oplossingen, d.w.z. technologische, maar vaak autoritaire.

Inquisitie

Door haar analyseraster aan alle contexten op te leggen en het dagelijkse leven tot in de kleinste details te reglementeren om absoluut elke vorm van lijden en potentieel slachtofferschap te voorkomen (dat daardoor eerder hypothetisch blijft dan iets anders), wordt ze zelf intolerant en vrijheidsberovend. Alles wat niet overeenstemt met haar wereldbeeld, krijgt via alomtegenwoordige mediacampagnes snel het etiket rechts of extreemrechts, enz. Die campagnes roepen grote begrippen in, zoals de Waarheid of de Wetenschap , om de onderzoeksresultaten en conclusies ervan te legitimeren. Dat maakt haar meteen immuun voor elk controversieel debat, dat ze weigert te voeren met wie ze gediskwalificeerd acht, en ze verkiest zichzelf te bevestigen via haar eigen klankkast. Aangezien ze streeft naar zulke absolute en monolithische doelen en begrippen (bv. de Vooruitgang of de Wetenschap), kunnen die alleen maar hol klinken, naïef lijken en gedoemd zijn te mislukken, aangezien ze zo zelf alle basisprincipes schendt van de begrippen die ze eerder heeft ingeroepen, zonder zelfs de ironie ervan op te merken.

Eenmaal geconfronteerd met deze mislukking is ze, omdat ze niet in de realiteit van de wereld verankerd is, niet in staat de haalbaarheid van haar ambities te evalueren. Integendeel, haar absolutismen drijven haar ertoe met geweld door te drukken, desnoods met alle beschikbare middelen, zelfs de meest machiavellistische, waarbij ze graag put uit het digitale arsenaal van de GAFAM.

Digitale agenda

Laten we onszelf niets wijsmaken: het gaat hier niet om onafhankelijke en objectieve instellingen, integendeel! Ze maken deel uit van netwerken die worden gesteund door machtige economische en politieke kringen. Die hebben een (geo)politieke agenda en/of banden met de GAFAM, wier werkwijze van micromanagement, technologisch geloof en surveillance zich uitstekend verdraagt met dit communautarisme, als ze er al niet de oorsprong van is ^[24]. Want om hun agenda’s en belangen vooruit te helpen (winstmarges, marktconcentratie, big data, massasurveillance, artificiële intelligentie en digitalisering van de wereld) zouden ze de censuur mooier voorstellen dan ze is, terwijl die maar één puzzelstuk onder andere zou zijn: een soort vergulde pil van de verzoening tussen gemeenschappen, van het samenleven, van de ecologie en van de wetenschappelijke vooruitgang, ten koste van de rechten en vrijheden van iedereen.

Evenmin kan worden uitgesloten dat het hier gaat om een opportunistische strategische herpositionering van de GAFAM, die, tegenover de potentiële concurrentie van de kleine alternatieve platformen, deze nieuwe reglementering als een minder kwaad zouden kunnen zien, omdat ze de concentratie van marktaandelen zou bevorderen en hun greep op de digitale wereld zou versterken. Uiteindelijk zou ze hen zelfs ten goede kunnen komen, naar het voorbeeld van de agribusiness ten koste van de boerenlandbouw ^[25], een ontwikkeling waarop we zullen terugkomen in een van de volgende afleveringen van het onderzoek naar COMPACT.

Het open debat opgegeven

Door de wettigheid van bepaalde kritiek te herdefiniëren, zoals het verzet tegen het gezondheidsbeleid of nog het antizionisme, en die te associëren met algemeen afstotende ideologieën, zoals het complotdenken of het antisemitisme of nog het antisemitische complotdenken enz., slaan verschillende lobby’s de handen in elkaar om hun concurrenten en politieke tegenstanders te censureren en uit te schakelen ^[26].

Daar ligt dus wel degelijk het probleem: wat verstaat men precies onder de termen complotdenken of desinformatie? Wie stelt de definitie ervan op? Wie zal er het recht van arbitrage over hebben? En wie zal democratische controle uitoefenen op deze instellingen, in het algemeen, maar uitdrukkelijk als ze privé zijn of in het buitenland geregistreerd? Moeten we dan toestaan dat heterodoxe meningen worden afgedaan als desinformatie? Moeten we echt desinformatie bestrijden of ze zelfs verbieden via een juridisch arsenaal, dat uiteindelijk alleen maar de bevestiging zou zijn van het gebrek aan argumenten en van het opgeven van het open debat? Is het juist om ze te censureren , of zouden we niet eerder moeten beschouwen dat mensen in een democratie recht hebben op vrije meningsuiting, met inbegrip van de vrijheid om foutieve of beledigende uitspraken te doen? Zouden we niet eerder moeten strijden, uit principe en uit pragmatisme, opdat zelfs dat soort uitspraken in tegenspraak geuit kan worden? Want door in dit geval de censuur goed te keuren, geven we de facto het principe van de vrije meningsuiting op en openen we tegelijk de doos van Pandora, wat zich nu al tegen ons keert?

Door Colin Meier, onafhankelijk burgerjournalist en correspondent voor Duitsland bij BAM!

[1] https://www.disinfo.eu/about-us/our-team-and-board/

[2] https://lobbyfacts.eu/representative/e2e55b143c0248e2ada672197f705cfc/eu-disinfolab

[3] Lees meer over Horizon 2020 in het 1^e artikel van het dossier COMPACT (in het Frans)

[4] Lees meer over de DW in het 1^e artikel van het dossier COMPACT (in het Frans)

[5] https://ec.europa.eu/transparencyregister/public/consultation/displaylobbyist.do?id=593474530364-05

[6] https://www.disinfo.eu/projects/weverify/

[7] https://www.disinfo.eu/projects/open-your-eyes-fake-news-for-dummies/

[8] https://www.opensocietyfoundations.org/grants/past?filter_keyword=disinfo

[9] https://omidyar.com/responsible-technology-partners/

[10] https://www.disinfo.eu/projects/covid-19-resource-hub/

[11] https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/digital-services-act-ensuring-safe-and-accountable-online-environment_en

[12] Franse negationist

[13] https://www.youtube.com/watch?v=4-oV42OMQoE

[14] https://www.linkedin.com/in/nicotra/?originalSubdomain=it

[15] https://www.poynter.org/ifcn/

[16] https://www.poynter.org/major-funders/

[17] De CKF is de persoonlijke stichting van Charles Koch, oliemagnaat en CEO van Koch Industries, een private multinational in olie, chemie en agrovoeding, met een omzet van 115 mld. $ in 2019.

[18] Het NED, officieel een ngo volgens zijn statuut, is een instelling die in 1983 werd opgericht onder de Amerikaanse president Ronald Reagan, met de instemming en de financiële steun van de Amerikaanse overheidsinstellingen. Het doel ervan is de steun aan democratische bewegingen in het buitenland, maar een van de vroegere directeurs, Allen Weinstein, vergeleek de werkwijze ervan in 1991 met die van de CIA, met dit verschil dat het NED het openlijk zou doen. 30 jaar later lijkt dat niet veel veranderd te zijn.

[19] Het CKI wordt gefinancierd door Charles Koch.

[20] The Washington Post, een Amerikaans dagblad dat bekend is omdat het de Watergate-affaire onthulde, werd in 2013 overgenomen door Nash Holdings, een holding opgericht door Jeff Bezos (Amazon).

[21] VoA is een publieke omroep die dient als spreekbuis van de Amerikaanse instellingen, en die onder toezicht staat van het federale agentschap U.S. Agency for Global Media (USAGM (USAGM), voorheen de BBG, dat bevoegd is voor het toezicht op de civiele uitzendingen en gefinancierd wordt door het Congres, net als VoA (ongeveer 250 milj. $ in 2020).

[22] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52021DC0262&rid=5: Deze tekst voorziet met name in de overdracht van persoonsgegevens, die vooraf door de ondertekenaars van de code worden geanonimiseerd, voor „onderzoeks”doeleinden.

[23] https://off-guardian.org/2020/08/11/ccdh-the-centre-for-cancel-culture-and-digital-hypocrisy-part-1/

[24] https://www.youtube.com/watch?v=VI44uWgQ8hI

[25] https://reporterre.net/Les-normes-ecrasent-les-agriculteurs

[26] https://jacobinmag.com/2020/06/anti-corbyn-blair-censorship-google-labour-uk

Fotobron:
https://www.qwant.com

Noot van de auteur: de inleiding van het artikel werd op 12/08/22 aangepast door de volgorde van de zinnen te wijzigen, maar niet de inhoud ervan.