Economische crisis: komen we de winter door?

30/07/2022 · Nicolas Mertens

Wie deze julimaand de internationale pers doorbladert, stelt vast dat de economische crisis al in praktisch heel Europa voelbaar is. Het grootste probleem voor de bevolking is de stijging van de prijzen van voeding, verwarming en elektriciteit. In veel landen zijn de mensen al de straat opgegaan en sommige regeringen zijn al gevallen. Komt de Europese Unie in die omstandigheden de winter door?

Zonder te willen vervallen in het alarmisme waarmee de media tijdens de hele Covidcrisis hebben gespeeld, lijkt zich binnen de Europese Unie wel degelijk een ongeziene economische en politieke crisis aan te dienen. Het is niet overbodig zich daarover kalm en objectief te informeren, om onze kijk op de situatie te verhelderen. Een korte rondblik op de situatie in de buurlanden volstaat daarvoor.

Duitsland in de (ijs)woestijn

Economisch gezien is de belangrijkste van onze directe buren Duitsland, de grootste economie en vooral het grootste exportland van de Europese Unie^{^[1]}, met een handelsoverschot van gemiddeld meer dan 20 miljard euro per maand vóór de Covidcrisis^{^[2]}^{^[3]}. Maar door de kernuitstap die van 2011 tot 2022 werd doorgevoerd^{^[4]}, is Duitsland sterk afhankelijk van de bevoorrading met ingevoerde grondstoffen, zowel voor de werking van zijn industrie als voor het elektriciteits- en verwarmingsverbruik van zijn bevolking^{^[5]}.

Dat vertaalt zich in een zeer grote behoefte aan gas^{^[6]}. Daarom heeft het gastekort, als gevolg van de steeds extremere internationale sancties die de Europese Unie sinds eind februari oplegt^{^[7]}, al geleid tot een massale economische vertraging in Duitsland. Voor mei 2022 vertoont de Duitse handelsbalans een tekort van een miljard euro, de eerste maand met een tekort voor de Duitse economie sinds 1991^{^[8]}^{^[9]}. En zoals iedereen weet: als het slecht gaat met de Duitse economie, lijdt heel Europa.

De energiecrisis in Duitsland is ongezien sinds de oprichting van de Europese Unie, en ze is nu al opvallend voelbaar. De grootste huisvestingsmaatschappij van het land heeft bijvoorbeeld net het verwarmingsniveau in haar huurwoningen beperkt. Een miljoen woningen zijn mogelijk betrokken^{^[10]}. En Hamburg, de tweede stad van het land, waarvan de agglomeratie 5 miljoen inwoners telt, bereidt zich openlijk voor op het binnenkort moeten beperken van hun toegang tot warm water^{^[11]}.

De prijsstijging van basisproducten, zoals voeding en verwarming, is ook een bron van sociale spanningen. Zo gingen van 15 tot 16 juli de havenarbeiders van alle grote havens van het land, waaronder Bremen en Hamburg, 48 uur in algemene staking om loonsverhogingen te eisen ter compensatie van de inflatie^{^[12]}, waardoor het goederenverkeer over zee van en naar het land werd lamgelegd. Er braken schermutselingen uit met de politie en er vielen gewonden.

Als Duitsland, de belangrijkste economische locomotief van Europa, het moeilijk lijkt te hebben, wat moeten de andere landen dan verwachten?

Recordinflatie in heel Europa

De Europese Unie kent momenteel een exponentiële stijging van de inflatie^{^[13]}, en veel Europese landen breken hun historische records van maandelijkse prijsstijging, waardoor de bevolking al de straat opgaat.

Ter herinnering: „inflatie” betekent prijsstijging. Doordat de prijs van energie en grondstoffen stijgt, eerst door de sinds 2008 onbeperkt toegepaste quantitative easing, daarna door de internationale sancties die de Europese Unie oplegt, stijgen de prijzen van consumptiegoederen, en in de eerste plaats van voeding en verwarming. Terwijl de lonen niet stijgen.

Na april en mei, met een uitzonderlijke inflatie in verscheidene landen zoals Polen, Slowakije, Tsjechië en de Baltische staten^{^[14]}, was juni ontegensprekelijk een zwarte maand voor de Europese economie. De inflatie bereikte er bijvoorbeeld het hoogste peil in 39 jaar in Denemarken^{^[15]}, in 37 jaar in Spanje^{^[16]}, in 33 jaar in Noorwegen^{^[17]}, in bijna 30 jaar in Portugal^{^[18]}, in 24 jaar in Bulgarije^{^[19]}, enz. Hetzelfde beeld in praktisch alle Europese landen. De prijsstijgingen zijn hoog en overschrijden in verscheidene landen 15% per maand.

In Estland werd de hoogste inflatie vastgesteld, met 20% in mei en 22% in juni, wat al tot de val van de regering heeft geleid^{^[20]}.

Is dit het moment voor de Europese Unie om haar landbouwers het leven zuur te maken?

Tot overmaat van ramp maakt de Europese Unie haar landbouwers het leven zuur. In Nederland, Spanje, Italië en Polen^{^[21]} zijn die massaal de straat opgegaan om te protesteren tegen de Europese richtlijn die de uitstoot van hun bedrijven wil beperken. In Nederland is het verklaarde doel van de regering de veestapel van de veehouders met 30% te verminderen, waardoor de facto veel kleine bedrijven tot sluiting worden veroordeeld^{^[22]}.

De crisis in de landbouwproductie, die voortvloeit uit de inwerkingtreding van deze Europese richtlijnen, zal zeker geen positieve impact hebben op de voedselprijzen in Europa. Is het verstandig dat de Brusselse elites dit beleid ten aanzien van onze landbouwers voortzetten?

Politieke crises in Europa en in de buurlanden

In Frankrijk leed de partij van de president een zware nederlaag bij de parlementsverkiezingen, waarbij de linkse en rechtse oppositiepartijen historische scores behaalden^{^[23]}, waardoor ze onder meer in het parlement een wetsontwerp over de verlenging van de gezondheidspas voor buitenlandse reizen konden doen mislukken^{^[24]}.

In Italië gingen naast de protesterende landbouwers ook de taxichauffeurs de straat op om zich te verzetten tegen een neoliberale wetgeving die voor hun sector werd overwogen^{^[25]}, maar er waren ook algemene betogingen tegen de fiscale en sociale plannen van de regering. Na een verloren vertrouwensstemming in het parlement moest de premier zijn ontslag indienen^{^[26]}.

Rond de Europese Unie is de situatie niet beter. In Albanië bijvoorbeeld braken betogingen uit tegen de stijging van de energie- en voedselprijzen^{^[27]}. Ook in Noord-Macedonië braken betogingen uit. Daar zijn ze gericht tegen het integratieplan dat Ursula von der Leyen dit kleine Balkanland probeert op te leggen^{^[28]}.

In Groot-Brittannië, dat vooraan stond bij het opleggen van het internationale sanctieregime, is de regering al gevallen. Premier Boris Johnson, boegbeeld van de haviken van het Westen, moest ontslag nemen nadat een groot deel van zijn kabinet hem had afgevallen. De catastrofale economische situatie waarin hij zijn land achterlaat, is niet vreemd aan dat vertrek. Ook in Engeland bereikt de inflatie een recordpeil, het hoogste in 40 jaar^{^[29]}.

Voor velen van ons, die na 1970 geboren zijn, stemt de huidige en komende economische crisis overeen met niets wat we in ons volwassen leven, en zelfs in ons hele leven, hebben meegemaakt.

Op het internationale toneel wordt de Europese Unie niet gevolgd in haar aanpak

Na de G20-top, die van 15 tot 16 juli in Indonesië plaatsvond, kon Josep Borrell, hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken van de Europese Unie, alleen maar vaststellen dat het Westen in de huidige crisis, veroorzaakt door de sancties, „globaal de strijd om het narratief verliest”^{^[30]}. Anders dan bij alle vorige internationale crises sinds 1991 en het begin van zijn hegemonische periode – die misschien op haar einde loopt – scharen de landen van de rest van de wereld zich deze keer niet achter het standpunt van het Westen.

Noch China^{^[31]}, noch India^{^[32]}^{^[33]}, noch de landen van Afrika^{^[34]}, noch de landen van Centraal- of Oost-Azië^{^[35]}, noch de Arabische^{^[36]} of Turkssprekende landen^{^[37]} onder hen, noch de landen van Midden-Amerika^{^[38]}^{^[39]} of Zuid-Amerika^{^[40]}^{^[41]} volgen het westerse narratief. Bijgevolg heeft geen enkel van al die landen van de wereld zich aangesloten bij de internationale sancties die de westerse alliantie heeft opgelegd^{^[42]}. Dat is nooit eerder gezien sinds het einde van de Koude Oorlog.

De 150 landen die zich niet aansluiten bij de door het Westen bekokstoofde sancties, vertegenwoordigen vandaag meer dan 80% van de bevolking en 40% van de wereldeconomie. Heeft dat te maken met het feit dat China tussen 2016 en 2020 de Verenigde Staten heeft ingehaald als grootste economie van de wereld^{^[43]}^{^[44]}? Hoe dan ook lijkt de westerse alliantie, voor het eerst sinds het begin van haar hegemonie in 1991, niet meer in staat om de economische verbanning van een natie door de rest van de wereld af te kondigen.

Bijgevolg lijken de andere economieën van de wereld, ten gevolge van de sancties die de Europese Unie zichzelf uiteindelijk oplegt, de handel met Europa te vervangen door handel onderling^{^[45]}^{^[46]}, zonder rekening te houden met de westerse voorkeuren. Alles wijst erop dat de Europese Unie zich bijgevolg mag opmaken voor haar eerste ernstige economische crisis. Is die crisis niet zelf veroorzaakt?

Tot overmaat van ramp speelt dit alles zich af in een Europese economie die al aangetast is door twee jaar fouten in het beheer van de Covidcrisis en de daaruit voortvloeiende economische schade, die evenzeer zelf veroorzaakt is. Zou het, als men beseft dat men zichzelf slag op slag schade toebrengt, niet tijd zijn om dat te verhelpen door zijn houding te veranderen?

Hoelang kan de Europese Unie het nog volhouden?

Volgens de omstreden Hongaarse premier Viktor Orban: „Aanvankelijk dacht men dat de Europese Unie zich met de sancties in de voet had geschoten, nu beseft men dat ze zich in de long heeft geraakt en niet meer kan ademen”^{^[47]}.

Volgens hem is „wat we op dit moment zien onhoudbaar [voor Europa]. » en „Als dit zo doorgaat, zullen ze [de sancties] de Europese economie doden”.

Hij voegt eraan toe, nog steeds volgens hem: „Het moment van de waarheid moet in Brussel komen, wanneer de leiders toegeven dat ze zich hebben misrekend, dat het sanctiebeleid gebaseerd was op verkeerde veronderstellingen en dat het moet veranderen.”

Zonder de Hongaarse regeringsleider een tribune te willen bieden om zijn ideeën over andere onderwerpen te promoten: hoe kan men hem op dit precieze punt ongelijk geven? Want in allerijl maatregelen nemen op basis van verkeerde veronderstellingen kan ons alleen maar herinneren aan het rampzalige beheer van de Covidcrisis.

Als dit rampzalige beheer zich ook bij deze crisis effectief heeft herhaald, zoals helaas het geval lijkt te zijn, hoelang zal de Europese Unie het dan nog volhouden? Zullen we onder druk van de straat een opheffing van de sancties zien? Of een geleidelijk uiteenvallen van de Europese Unie door de verslechtering van de situatie in sommige lidstaten? En zo ja, zal dat gebeuren vóór of na de winter, die al met rasse schreden nadert?

Nicolas Mertens, journalist bij Bam!

^{^[1]} https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Allemagne_activités_économiques/185846

^{^[2]} Institut ifo : l’excédent commercial allemand a encore augmenté | Press release

^{^[3]} Exporte im Mai 2022: -0,5 % zum April 2022 - Statistisches Bundesamt

^{^[4]} https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/allemagne/sortie-du-nucleaire-l-allemagne-bon-ou-mauvais-exemple_3698649.html

^{^[5]} Allemagne : les chiffres clés de l´énergie en 2021

^{^[6]} Éolien et Gaz : la preuve par l’exemple allemand

^{^[7]} European Union sanctions | EEAS Website

^{^[8]} L’Allemagne, première puissance économique de l’Europe, enregistre un déficit commercial pour la première fois en 30 ans - Business AM

^{^[9]} Exporte im Mai 2022: -0,5 % zum April 2022 - Statistisches Bundesamt

^{^[10]} Germany’s biggest landlord turns down the heat as Russian gas shortage bites

^{^[11]} Gas shortage emergency would push Hamburg to ration hot water, says senator | Euronews