Is de vaccinatieplicht ethisch verdedigbaar?
Het debat over de vaccinatieplicht is geopend en het is interessant uiteenlopende stemmen te horen om een eigen mening te vormen. De publicatie van de Australische ontoloog Michael Kowalik , over de ethiek van het weigeren van vaccinatie , is in dat opzicht belangrijk om in aanmerking te nemen, omdat ze de kwestie buiten het medische of juridische veld onderzoekt.
Niet-gevaccineerden worden door hele delen van de samenleving afgekraakt, gestigmatiseerd en gediscrimineerd (media , regeringen en gewone burgers ). Ze worden onder vuur genomen, gedemoniseerd om hun gebrek aan burgerzin en verantwoordelijk gehouden voor wat de lofzangers van de vaccinatie een „epidemie van niet-gevaccineerden” . De „gezondheidspas” als „zacht” dwangmiddel is inmiddels in veel Europese staten van kracht en het debat over de vaccinatieplicht woedt in sommige landen al, met de aanmoediging van de voorzitster van de Europese Commissie Ursula von der Leyen , ondanks de bedenkingen van de WHO.
Vaccinatie: een burgerplicht?
De voorstanders van vaccinatie vinden dat iedereen, behoudens medische contra-indicatie, de plicht heeft zich te laten vaccineren, ten behoeve van immuungecompromitteerde personen of risicopersonen, of gewoon omdat „de voordelen van universele vaccinatie voor de volksgezondheid zo groot zijn” dat het weigeren van de injectie irrationeel of „onethisch” wordt. Ze voeren een „lage incidentie van bijwerkingen” en een „doeltreffende preventie van ernstige ziekte” aan. In die optiek wordt vaccinatie het wondermiddel dat ons de ergste „catastrofes” doet ontlopen, en zou het spookbeeld van niet-vaccinatie op zich al het gebruik van discriminatie en dwang rechtvaardigen.
Risicopreventie: heiligt het doel de middelen?
Michael Kowalik legt in zijn publicatie uit dat de „lichamelijke autonomie” van het individu moet primeren op het idee van een noodzakelijke „vermindering of uitschakeling van de risico’s die ze voor het leven van anderen inhoudt”. Temeer daar bijna al onze handelingen potentiële risico’s voor anderen inhouden.
Volgens de auteur kan de schending van de individuele vrijheden niet worden gelegitimeerd door de loutere zorg om de „catastrofe” te voorkomen die de ziekte vormt. Met andere woorden: de beperkingen van de vrijheid van het individu moeten „redelijkerwijs noodzakelijk zijn voor het behoud van wat het leven al zijn waarde geeft”, wetende dat de vrijheid (ook die om een preventieve behandeling al dan niet te aanvaarden nadat men de gegrondheid ervan heeft beoordeeld) zelf de hoeksteen vormt van een leven dat de moeite waard is om geleefd te worden, en dat ze daarom „het verdient te worden behouden”.
„Lichamelijke autonomie ligt ten grondslag aan ons bestaan als bewuste rationele wezens”. Ze is zo essentieel dat een „permanente schending van deze lichamelijke autonomie” niets meer of minder is dan een „gedeeltelijke vernietiging van het wezen”. Daarom „moet de bijdrage aan de groepsimmuniteit (door vaccinatie) de schade volledig compenseren die de dwang toebrengt aan de lichamelijke autonomie van de persoon”. En dat is een onmogelijke opgave, gezien het potentieel onomkeerbare karakter van de gestelde medische handeling. Het idee dat medische dwang kan worden gelegitimeerd, is daarmee uitgesloten.
Michael Kowalik wijst op een „ongelijke verdeling van de geleden schade, in termen van bijwerkingen van de vaccinatie”: sommige mensen zullen er levenslang letsels aan overhouden of ernstige medische complicaties krijgen, terwijl anderen er geen effecten van zullen voelen. Hoe dan ook zijn de potentiële risico’s van vaccinatie zodanig dat het ethisch ondenkbaar is het individu te dwingen zijn leven op het spel te zetten voor het welzijn van de gemeenschap.
Wederkerigheid
Aangezien de injectie niet zonder risico is, „houdt de morele plicht om ons te laten vaccineren in dat we verplicht zijn de risico’s voor de gezondheid van anderen te verminderen door te aanvaarden dat onze eigen gezondheid aan een verhoogd of onbekend risico wordt blootgesteld”. Daaruit volgt dat „als ik voor mezelf een verhoogd risico moet aanvaarden om anderen te beschermen, het billijk is dat de anderen op hun beurt voor zichzelf een verhoogd risico aanvaarden” (dat bijvoorbeeld voortvloeit uit de keuze om me niet te laten vaccineren) om het risico voor mij te verminderen, zegt de auteur.
Dwang is niet ethisch
Afgezien van het feit dat ze de lichamelijke autonomie onterecht aantast, brengt de vaccinatieplicht „een arsenaal aan discriminerende maatregelen met zich mee die, in het belang van de volksgezondheid, de natuurlijke toestand van ons immuunsysteem moeten verbeteren” – een van onze „gezonde en aangeboren biologische kenmerken”. Elke vorm van dwang of discriminatie is echter onethisch zodra ze „erop gericht is een ongewenste wijziging van onze gezonde en aangeboren biologische kenmerken te vergemakkelijken, aan te moedigen of te normaliseren”.
Geen enkele legitimiteit
De vaccinatieplicht voert dus een „discriminatie in tegen de gezonde en aangeboren biologische kenmerken van het individu”. Bijgevolg kan haar geen enkele legitimiteit worden toegekend, ongeacht de omstandigheden (noodsituaties en epidemieën) of het bestaan „van hypothetische medisch risicoloze vaccins”. Bovendien „is er evenmin een morele plicht om zich te laten vaccineren als er een solide ethische grondslag bestaat die een discriminatie van niet-gevaccineerden kan rechtvaardigen”. Dat het gezegd zij!
Door Sylvie Huygen, burgerjournaliste bij BAM!
ethicus-filosoof, met name gespecialiseerd in ontologie en metafysica.
Kowalik, Michael, Ethics of Vaccine Refusal (February 26, 2021). Journal of Medical Ethics (2021) DOI: 10.1136/medethics-2020-107026, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3793981
https://bam.news/nl/onderzoek/aflevering-4-4-al-het-leed-van-de-wereld
https://www.arte.tv/fr/videos/106947-004-A/une-epidemie-de-non-vaccines-desintox/
https://www.thelancet.com/journals/lanpub/article/PIIS2468-2667(21)00273-5/fulltext
https://www.politico.eu/article/who-cautions-against-mandatory-vaccination/
