RTBF: Wat men moet denken

Vorige donderdag laat een vriend me weten dat er op La Première (RTBF) over mijn documentaire „Ceci n’est pas un complot” wordt gesproken. Ik beluister achteraf de podcast „Les Clés”, gepresenteerd door Arnaud Ruyssen, en ben verrast: ik herken de fragmenten uit mijn eigen film niet! Dan besef ik dat het team van „Les Clés” een fout heeft gemaakt, hopelijk onopzettelijk: het heeft de intentienota^[1] gebruikt waarmee begin oktober 2020 de crowdfunding werd aangekondigd, en niet fragmenten uit de documentaire, die in februari 2021 uitkwam.

Ik verloochen de uitspraken die ik in die intentienota heb gedaan niet, maar mijn standpunt was geëvolueerd toen de film uitkwam. De woede die in oktober overheerste, was omgeslagen in verontwaardiging. Het commentaar was genuanceerder, ik had begrepen in welke mate de media door hun bronnen werden misleid (ik kom daar verder op terug). Ook het mediadiscours was wat geëvolueerd: de pers stond kritischer tegenover het rampzalige beheer van de 2e golf, maar bleef niettemin geloven dat het vaccin een terugkeer naar het normale leven zou betekenen.

Vandaag, vier jaar na de dag dat „Ceci n’est pas un complot” uitkwam, blijf ik achter met een gevoel van teleurstelling en machteloosheid: de journalisten hebben niet naar me geluisterd.

De podcastreeks „Covid, 5 ans après” wekt de indruk dat de overheid en de pers hun dwalingen proberen te rechtvaardigen. „Toen wist men het niet” is de zin die als een mantra terugkeert. Maar het gebruik van „men” klopt niet. Sommige specialisten wisten het wel, sommige zorgverleners sloegen alarm, maar er werd niet naar hen geluisterd. Integendeel, ze werden op een zwarte lijst gezet, belachelijk gemaakt en soms vervolgd door wie dacht het dichtst bij „de waarheid” te staan.

Arnaud Ruyssen is ongetwijfeld de meest genuanceerde journalist van de RTBF, en ik onderschrijf wat hij zegt wanneer hij stelt: waar ik tijdens deze crisis ook enorm op lette, was de nederigheid van de experts, hun vermogen om te erkennen dat ze bepaalde dingen niet wisten. Ik begrijp dan ook niet goed waarom hij zijn gast Xavier Counasse zo stellig heeft laten zijn in de aflevering over de media. Meermaals hamerde de journalist van Le Soir: „Dat is niet waar!” op een gebiedende en definitieve toon. Ik zou hem willen uitnodigen tot wat meer nuance. Om hem daarbij te helpen, heb ik enkele beweringen uit de podcast „Covid : les médias ont‑ils été suffisamment critiques ?” uitgeplozen.

1. Laten we meteen opmerken dat de RTBF kleur bekent in het artikel^[2] van RTBF Actu dat oproept om naar de podcast te luisteren. Daar lezen we: om te weten wat men moet denken over de documentaire „Ceci n’est pas un complot” van Bernard Crutzen, luister naar het vervolg van de podcast… Is de RTBF bevoegd om ons te vertellen wat we MOETEN denken? Door dit werkwoord te gebruiken, lijkt ze toe te geven dat het vrije oordeel voorbehouden is aan haar journalisten, die grotendeels afkomstig zijn van de Université Libre de Bruxelles, zelfverklaarde tempel van het vrije denken. Moeten wij, lezers en luisteraars, noodzakelijk denken zoals de journalisten van de openbare omroep?
   
   

2. Jean‑François Raskin (voormalig administrateur-generaal van het IHECS en voormalig voorzitter van de raad van bestuur van de RTBF), die door Arnaud Ruyssen werd uitgenodigd, vindt in een van zijn tussenkomsten dat de media te weinig empathie hebben getoond. Die opmerking deed Arnaud Ruyssen en Xavier Counasse eensgezind opveren. Fragment uit de podcast:
   
   19 min 16 sec. Arnaud Ruyssen: Ik kan u dat niet laten zeggen, want empathie, en net het opzoeken van de getuigenissen van al wie het moeilijk had met de maatregelen, dat is veel gedaan.
   Ik ben het eens met Arnaud Ruyssen: de media hebben empathie getoond voor de bevolking die onderworpen was aan de mondmaskerplicht, de sociale afstand, de bubbels, de avondklokken en de lockdowns. Maar zeer zelden heeft de pers de gegrondheid van die maatregelen openlijk bekritiseerd. In plaats van empathie hebben de media eerder minachting getoond voor elk sceptisch of afwijkend standpunt. In de podcast die 5 jaar na de crisis werd opgenomen, legt Xavier Counasse nog altijd een zeldzame felheid aan de dag tegenover wie de maatregelen in vraag stelde, zoals Bernard Rentier of Elisabeth Paul. En ik word niet gespaard (zie verder).

3. 22 min 23 sec. (Arnaud Ruyssen) Ik wil jullie graag enkele fragmenten laten horen uit een documentaire die destijds veel stof deed opwaaien. Een documentaire met de titel „Ceci n’est pas un complot” die niet door de traditionele media werd uitgezonden, maar zich een plaats veroverde op de sociale media, op het web (…)
   (Sarah Poucet)
   (…) Begin februari 2021 vrij gepubliceerd op Vimeo en YouTube, haalt hij al snel duizenden views, tot meer dan een miljoen.
   
   Kleine factcheck:
   De film werd ook uitgezonden op een traditioneel medium: de televisiezender van Picardisch Wallonië NoTélé. Over verschillende platformen samen haalde hij 1,9 miljoen views.

4. 23 min 16 sec. (Sarah Poucet) Gedurende 1 u 10 volgen een hoop fragmenten uit journaals of krantenkoppen over de pandemie elkaar op. Een opeenstapeling van zeer korte fragmenten waardoor je nooit echt de context van het interview of de uitspraak in haar geheel kunt vatten.
   Dat is een kritiek die je op om het even welke documentaire, om het even welke reportage en zelfs op de podcast van „Les Clés” kunt richten, aangezien het wel degelijk korte fragmenten uit journaals of interviews zijn die de uitspraken van Arnaud Ruyssen illustreren. Niemand zendt vandaag nog lange interviewfragmenten uit, uit angst dat de kijker of internetgebruiker wegzapt.

5. 24 min 34 sec. (Bernard Crutzen, fragment uit de intentienota) Dat niemand me nog ooit komt vertellen dat de pers een tegenmacht is! Ik wil deze film maken omdat mijn woede niet bedaart.
   
   Ik zei het hierboven al: de fragmenten die in deze podcast werden uitgezonden, komen uit de intentienota^[3], en niet uit de documentaire, zoals Arnaud Ruyssen aankondigt. Tussen het opstellen van die intentienota en het uitkomen van de film zijn vier maanden verstreken. Nadat ik tientallen gesprekspartners had ontmoet, was mijn commentaar minder geërgerd.

6. 26 min 41 sec. (Xavier Counasse) Ik kan de verantwoordelijkheid van de traditionele media bij het ontstaan van de alternatieve media niet begrijpen… Ik weet niet of ik dat media moet noemen, want ik heb ze voorbij zien komen, hè, die sites, en ik heb het onderwerp, de documentaire, tot het einde bekeken, dat doet me… ik denk dat het woord te sterk is om het te herhalen, van de heer Crutzen…
   
   Meneer Counasse verslikt zich bij het uitspreken van die woorden en vergist zich: een documentaire wordt eventueel op een medium uitgezonden, maar is zelf geen medium. En de journalist van Le Soir lijkt het verschil tussen een reportage en een documentaire niet te kennen. „Ceci n’est pas un complot” heeft de vorm van een onderzoek omdat de film de uitspraken van de media wil confronteren met de werkelijkheid. Maar zoals elke documentaire heeft hij het standpunt van een auteur, een partijdigheid die meteen wordt aangekondigd.

7. (Xavier Counasse) Dat heeft niets informatiefs. Dat zijn geen media. Er is... Ik wilde een factcheck van die documentaire beginnen. Ik had zoveel punten, ik dacht: dat gaat 25 dagen duren!
   
   25 dagen? Slechts een tiental punten werd door andere media gefactcheckt (L’Echo^[4], Libération…) En het gaat vooral om verschillen in standpunt en niet om fake news, zoals Xavier Counasse laat uitschijnen. Ik zou de journalist van Le Soir graag mijn antwoorden en bronnen bezorgen.

8. 27 min 09 sec. (Xavier Counasse)
   Ik heb ongetwijfeld beters te doen om onze lezers te informeren. Excuses voor dit kleine zijsprongetje, maar ik denk dat men op een bepaald moment van ons meerwaarde verwacht, onderzoek…
   
   Heeft Xavier Counasse onderzoek gedaan naar zijn eigen bronnen? Tijdens de covidcrisis kwamen tal van berichten van het persagentschap Reuters, het grootste westerse persagentschap, met 2500 journalisten en 200 regionale kantoren.
   
   Op de officiële website van het laboratorium Pfizer vinden we de leden van de raad van bestuur, onder wie een zekere James C. Smith^[5]. In zijn biografie ontdekken we dat de heer Smith tot 2020 CEO was van de Thompson‑Reuters Corporation. Thompson‑Reuters is onder meer eigenaar van het persagentschap Reuters. Men kan zich makkelijk voorstellen dat de heer Smith liever zou zien dat weinig flatterende informatie over Pfizer door Reuter met minder haast wordt verspreid dan de goede resultaten van het laboratorium. Ook al zal de redactie van het persagentschap uiteraard haar onafhankelijkheid uitroepen.
   
   Eind 2021 overspoelde het persagentschap Reuters ons met informatie over de Zuid-Afrikaanse variant, waarbij sterk de nadruk werd gelegd op de zeer hoge besmettelijkheid, veel minder op de lage morbiditeit. Een geschenk uit de hemel voor Pfizer!
   
   Bij ons deelde de microbioloog Emmanuel André, die heel vaak in het journaal van de RTBF te zien was, regelmatig berichten van het persagentschap Reuters op zijn Twitteraccount. De microbioloog viel op door bijzonder agressieve tweets tegen de dissidenten en had mij meermaals beschuldigd een notoire leugenaar te zijn. Twee weken geleden heeft hij Twitter‑X verlaten. Om geen sporen van zijn standpunten achter te laten, nu de wind draait?
   
   Maar terug naar de heer Smith. Hier hebben we dus een man die in 2020 CEO was van een bedrijf dat het grootste persagentschap ter wereld overkoepelde, en tegelijk in de raad van bestuur van Pfizer zat. Ik kan me voorstellen dat Xavier Counasse in de maalstroom die de pers aan het begin van de gezondheidscrisis meesleurde, geen tijd had om zijn bronnen te controleren. Maar sindsdien?

9. 37 min 00 sec. (Xavier Counasse)
   
   We moeten kritisch blijven. We moeten onszelf natuurlijk in vraag stellen, maar we stellen ons vragen, dat doen we.
   
   Ik moedig Xavier Counasse inderdaad aan zich vragen te stellen. Met name over de betrouwbaarheid en de belangeloosheid van zijn bronnen. Wekenlang bracht de journalist in de pagina's van Le Soir het aantal „gevallen” (terwijl het om positieve tests ging) en het aantal covidoverlijdens in de wereld, voorgesteld in infografieken. Die statistieken haalden vrolijk overlijdens door covid en overlijdens met covid door elkaar, wat pas veel later werd verduidelijkt.
   
   De bron van die statistieken werd in Le Soir vermeld: het ging om „Our World in Data”, dat zich baseerde op de gegevens die door de John Hopkins University werden samengebracht^[6]. Je moet wat zoeken om te beseffen dat achter de prestigieuze gevel van de universiteit eigenlijk een privéschool schuilgaat, de Bloomberg School of Public Health^[7], gefinancierd door de filantropische miljardair Mike Bloomberg^[8]. Dezelfde die net heeft aangekondigd dat zijn stichting de financiering van klimaatmaatregelen op zich zou nemen na de Amerikaanse terugtrekking uit het akkoord van Parijs.
   
   Ik ben al 4 jaar geabonneerd op de nieuwsbrief van de John Hopkins School of Public Health. Bij het minste geïsoleerde geval van besmetting door om het even welk virus, in om het even welke uithoek van de planeet, moedigt de John Hopkins de overheden aan drastische maatregelen te nemen. De hogeschool zwaait voortdurend met het schrikbeeld van pandemieën om beleidsmakers te beïnvloeden en om giften voor haar werk te vragen. Ze nam ook het initiatief tot verschillende simulaties, waaronder het beruchte „Event 201”, dat in oktober 2019 in New York plaatsvond^[9], twee maanden vóór de ontdekking van SarsCov2. Deze oefening, gesponsord door het Wereld Economisch Forum (Davos) en de Bill&Melinda Gates Foundation met de zegen van de WHO, ging uit van de verspreiding van een coronavirus en het wereldwijde antwoord daarop. Rond de tafel: epidemiologen, UPS, Lufthansa… maar geen enkele zorgverlener. De casting van dit evenement omvatte daarentegen wel een veiligheidsspecialiste, die benadrukte hoe belangrijk het was de sociale netwerken te muilkorven, zodat niemand de officiële informatie zou kunnen tegenspreken. En enkele weken geleden heeft de baas van Meta (Facebook, Insta…) toegegeven^[10] dat hij tijdens de covidcrisis van de Amerikaanse overheid instructies had gekregen om elke publicatie te censureren die de officiële communicatie in vraag stelde.

Verwachtte Arnaud Ruyssen, toen hij Xavier Counasse uitnodigde om zich uit te spreken over het gedrag van de media tijdens de gezondheidscrisis, dat de journalist van Le Soir vijf jaar later nog zo opgewonden zou zijn? Ik deel het gevoel van frustratie van deze twee journalisten: wanneer je uit je comfortzone bent gestapt om zo goed mogelijk te informeren, wanneer je je uren niet hebt geteld en misschien je gezinsleven in gevaar hebt gebracht, is het moeilijk om kritiek te aanvaarden. Daarin sta ik aan hun kant, want ook ik heb veel opgeofferd. Maar ik denk dat ze allebei hun woede op het verkeerde richten. Wat ze, nog op een vage manier, voelen, is dat ze door hun bronnen zijn misleid en zich hebben laten meeslepen in wat ooit zal blijken het grootste gezondheidsschandaal van de mensheid te zijn.

Bernard Crutzen

Documentairemaker.

De meningen die in dit artikel worden geuit, vallen uitsluitend onder de verantwoordelijkheid van de auteur en zijn niet noodzakelijk die van BAM!

Inleiding door BAM!

[1] Ceci n’est pas un complot NOTE d’INTENTION.

[2] 5 ans de Covid‑19 : les médias ont‑ils été suffisamment critiques durant la crise sanitaire ? - RTBF Actus

[3] Ceci n’est pas un complot NOTE d’INTENTION

[4] Bijvoorbeeld dat van L’Echo: Ceci n’est pas un complot, mais ceci prend des libertés avec les faits | L’Echo

[5] James Smith | Pfizer

[6] Edouard Mathieu and Lucas Rodés‑Guirao (2023) - „Our World in Data will rely on data from the WHO to track confirmed COVID‑19 cases and deaths” Published online at OurWorldinData.org. Retrieved from: ’Our World in Data will rely on data from the WHO to track confirmed COVID‑19 cases and deaths’ [Online Resource]

[7] Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health

[8] Mike Bloomberg | Johns Hopkins

[9] Event 201 Pandemic Exercise: Highlights Reel

[10] Mark Zuckerberg affirme que la Maison Blanche a fait "pression" sur Facebook et Instagram pour censurer des contenus sur le Covid‑19