Valencia: de druppel te veel?

Wat zegt het IPCC over overstromingen?

„Samengevat is het zeer waarschijnlijk dat er in de afgelopen 500 jaar in Noord- en Centraal-Europa, in het westelijke Middellandse Zeegebied en in Oost-Azië grotere overstromingen hebben plaatsgevonden dan die welke sinds de 20e eeuw zijn geregistreerd. Er is echter een gemiddelde zekerheid dat in het Nabije Oosten, in India en in het centrum van Noord-Amerika de grote moderne overstromingen qua omvang en/of frequentie vergelijkbaar zijn met of groter zijn dan de historische overstromingen. (AR5, 5.5.5, p. 425).Samengevat is er nog altijd een gebrek aan bewijs en dus weinig vertrouwen wat betreft het teken van de trend in de omvang en/of frequentie van overstromingen op wereldschaal.” (AR5, 2.6.2.2, p. 214).”

Valencia en de overstromingen: een helse combinatie

Sinds de registratie van overstromingen in 1238 bestaat, hebben 30 overstromingen van de rivier de Turia de stad en haar provincie getroffen, de recentste in 1957, 1982, 1987 en 1996. Het aantal en de herhaling ervan maken ze tot een essentieel element in het functioneren van de stad, een permanent gevaar, en zouden het lokale beleid moeten sturen.

Het Zuidplan van de Gran Riada

In 1958, na de overstromingen van 1957,  hebben de stad, de autonome gemeenschap en de Spaanse staat het Zuidplan van de Gran Riada opgestart en uitgevoerd. Dit plan kreeg de voorkeur boven de oplossingen in het noorden of het centrum. Dit grote project om de rivier om te leiden bestond erin een kanaal naar de zee en retentiebekkens aan te leggen, in een tuinbouwgebied, de Valenciaanse huerta,  dat toen onbewoond was. Een relevant project voor de strijd tegen overstromingen, aangezien het de landbouwvlakte omvormt tot een uitgestrekte overloopzone voor hoogwater.

Dit project heeft ervoor gezorgd dat de rivier niet langer door de stad stroomt en heeft het mogelijk gemaakt er grote werken uit te voeren om de stad te verfraaien en de haven te herstructureren, de belangrijkste wat vracht betreft.

Het artikel van Jean Sermet^[1] preciseert dat voortaan „de ontwikkeling van de stad in de richting van de landbouwvlakte van de  Huerta (de naam van dit zuidelijke deel van de stad) verboden is en dat er geen enkele bouwvergunning zal worden toegekend”.

Kaart om de Zuidzone te situeren
Bron: Michelin-kaart
Commentaar: het afleidingskanaal van de Turia ligt tussen Manises en Pinedo.

Een bestuur waarvan de bekwaamheid vragen oproept

De gemeenschap Valencia, de 3e van Spanje,  telt 2 400 000 inwoners en de stad, eveneens de 3e, 800 000 inwoners, wat zeer veelzeggend is.

Kaart van de gemeenschap Valencia

In Spanje is het regionale bestuur van de autonome gemeenschap verantwoordelijk voor de veiligheid en de alarmering bij rampen. Verschillende artikels in de dagbladpers vermelden dat president Mazon 2 uur heeft geaarzeld voordat hij om 20.10 uur het alarm gaf, waardoor talrijke mensen die van hun werk terugkeerden op de autosnelwegen vast kwamen te zitten. Hij heeft lang nagedacht voordat hij de hulpdiensten van het staatsbestuur, de militaire noodeenheid (die hij eerder als te duur had bekritiseerd),  vroeg in te grijpen. Het bestuur van de centrale staat heeft zelf niet beslist het alarmniveau te verhogen of de noodtoestand af te kondigen.

Die traagheid ligt zeer waarschijnlijk grotendeels aan de basis van de 230 doden en de chaos.

„Libération^[2] suggereert dat tientallen doden hadden kunnen worden vermeden als de autoriteiten alarm hadden geslagen en de inwoners hadden laten weten dat ze vooral niet de weg op mochten, niet naar de parkeergarages mochten afdalen en niet op de benedenverdieping mochten blijven; veel slachtoffers zouden dan nog in leven zijn, aangezien de meesten van hen verdronken in hun auto die door de kracht van het water werd meegesleurd. ‚We weten dat een waarschuwing vierentwintig uur voor de komst van een storm of een hittegolf de schade die daarop volgt met 30 % kan verminderen’, verklaarde aan Libération^[3] Celeste Saulo, secretaris-generaal van de Wereld Meteorologische Organisatie.”

4 november 2024 / Association des climato‑réalistes

Overstromingen in cijfers
Bron: Copernicus
Commentaar: de plaatsing van de doden rond Valencia is zeer bij benadering.

Een gespaard stadscentrum en zwaar getroffen zuidelijke wijken

De impactkaart van de overstromingen die Eduscol online heeft gezet, spreekt boekdelen.

Hoewel deze zone het epicentrum van de overstromingen is, die ook afkomstig zijn van twee andere rivieren verder naar het zuiden, de Jucar en de Magro, die in de zomer droog staan,  heeft ze het centrum van Valencia inderdaad gespaard.

In het zuiden daarentegen is de vlakte van de Huerta het epicentrum van deze overstroming.

Het gaat dus om een andere gebeurtenis dan de overstromingen van de Turia, waarvoor het kanaal en de overloopzone werden aangelegd. Noodlot?

Kaart van de overstroomde gebieden
De vlek in de rechterhoek van de kaart komt overeen met de stad Valencia
De bruine tong die overeenkomt met het overstroomde gebied stelt de vlakte van de Huerta voor
Bron: Eduscol ENS Lyon

Verstedelijking met voorrang in verboden zone

„Volgens L’Express^[4] bevinden een miljoen woningen zich in overstromingsgebied, waarvan meer dan een kwart alleen al in de provincie Valencia. De omleiding van de loop van de Turia na de grote overstroming van 1957 heeft het mogelijk gemaakt het centrum van Valencia te beschermen. De keerzijde van de medaille: de afvoer van het hoogwater werd verlegd naar de omliggende voorsteden, in Chiva, Picanya, Paiporta.”

4 november 2024 / Association des climato‑réalistes

Zo ontdekken we dat de landbouwvlakte van de Huerta, bestemd als overloopzone voor hoogwater en al sinds 1958 verboden voor verstedelijking …. door de lokale instanties verder werd volgebouwd.

Noch de temperatuur van het water van de Middellandse Zee, noch de uitbarsting van de Tonga-vulkaan zijn verantwoordelijk.

Conclusie

De lokale besturen van Valencia en van zijn autonome gemeenschap waren  meermaals verantwoordelijk voor beslissingen die vragen oproepen. Door weinig professioneel te handelen op het moment van de overstroming van 29 oktober 2024, wat de president van de autonome gemeenschap op een persconferentie toegeeft. Misschien het gevolg van politieke conflicten, die de overstroming had moeten doen verstommen.

Daarentegen hebben de overstromingen van de Jucar en de Magro een ongeziene situatie gecreëerd waarop het Zuidplan  niet was berekend.

Een gebeurtenis die de bestuurlijke ontsporing aan het licht heeft gebracht, de bodemafdichting en de bouw van talrijke gebouwen in de onbebouwbare vlakte van de Huerta, die sinds 1958 bestemd is als overloopzone voor hoogwater.

Het klimaat en de koudeputdruppel hebben deze ontsporing volledig gemaskeerd, waarbij er gebouwd werd in een zone die sinds 1958 verboden was, toen nagenoeg onbewoond, een overloopzone voor hoogwater.

Ze hebben deze illegale en massale verstedelijking verdoezeld, net als de verantwoordelijkheid van de verkozenen en de stedenbouwkundigen.

Dhr. Dominique MUSSLIN
Architect, afgestudeerd aan de architectuurschool van Lille
Stedenbouwkundige, afgestudeerd aan het Institut de Géoarchitecture van Brest
Docent aan de universiteiten van Montpellier en Straatsburg

Bronnen

• La défense de Valence contre les crues du Turio - Jean Sermet - Revue géographique des pyrénées et du sud ouest européen, 1958, pages 293‑295
• Inondation dévastatrice à Valence - 13.11.2024 - Clara Loïzzo, Alex Prados Linde - Eduscol ENS Lyon
• Bulletin Meteo France -30/11/2024
• Bulletin des climato‑réalistes - 4/11/2024

Illustratie door BAM!

[1] Revue géographique des Pyrénées et du Sud‑Ouest, tome 29, fascicule 3, 1958. - Persée

[2] Inondations dans l’est de l’Espagne : les morts évitables – Libération

[3] Tempêtes, ouragans, pluies torrentielles : „Ce sont des rappels tragiques de notre nouvelle réalité climatique” – Libération

[4] Inondations en Espagne : quand l’aveuglement politique conduit à la catastrophe – L’Express