Kleine deals onder vrienden
Een verslag van de Europese Rekenkamer [1], de „hoedster van de Europese financiën”, wijst op tekortkomingen van de voorzitter van de Europese Commissie bij de aankoop van de vaccins tegen Covid-19. BAM! heeft voor zijn lezers de meest „pikante” passages geselecteerd.
We schrijven maart 2021: de eerste vaccinbestelling (600 miljoen doses) van de Europese Commissie laat op zich wachten om volledig te worden geleverd... Ursula von der Leyen beslist nieuwe onderhandelingen met Pfizer op te starten om een tweede bestelling te plaatsen. Het gaat hier om het grootste aankoopcontract voor covidvaccins dat de Commissie heeft ondertekend, met betrekking tot de levering van 900 miljoen vaccindoses in 2022 en 2023, met de mogelijkheid om 900 miljoen bijkomende doses te bestellen. Een megadeal dus, geraamd op zo'n 35 miljard euro, voor een levering in een periode waarin meer dan 70% van de Europese bevolking al gevaccineerd zou zijn.
De „duistere” rol van de voorzitter van de Europese Commissie
Ook al lijkt het verslag van de Europese Rekenkamer op het eerste gezicht „positief” – het is tevreden over de voldoende bevoorrading met vaccindoses ondanks een „moeilijke start” –, wie tussen de regels leest, ziet dat het de vinger wijst naar de „duistere” rol van de voorzitter van de Europese Commissie (zonder haar ooit bij naam te noemen) bij de onderhandelingen over deze tweede megadeal. Ursula von der Leyen zou immers de procedure niet hebben nageleefd die speciaal voor de covidcrisis was ingevoerd. Het verslag stelt uitdrukkelijk: „Half maart 2021 kwam de stuurgroep overeen een vergadering te organiseren met wetenschappelijke adviseurs van de Unie en de lidstaten, gewijd aan de wetenschappelijke aspecten van de vaccinstrategie voor 2022. Een dergelijke vergadering heeft nooit plaatsgevonden. In de loop van maart 2021 voerde de voorzitter van de Commissie de voorafgaande onderhandelingen over een contract met Pfizer/BioNTech. Het gaat om het enige contract waarvoor het gezamenlijke onderhandelingsteam niet aan deze fase van de onderhandelingen heeft deelgenomen, in tegenstelling tot wat het besluit van de Commissie betreffende de aankoop van vaccins tegen COVID-19 bepaalt”.
Het verslag wijst bovendien op een probleem van transparantie bij de Commissie en haar voorzitter: „Wij hebben geen informatie ontvangen over de voorafgaande onderhandelingen voor het grootste contract van de EU […]. Wij hebben de Commissie verzocht ons informatie te verstrekken over de voorafgaande onderhandelingen met betrekking tot dit contract (de geraadpleegde wetenschappelijke deskundigen en het ontvangen advies, het tijdschema van de onderhandelingen, de notulen van de besprekingen en de details van de overeengekomen voorwaarden). Ons verzoek is onbeantwoord gebleven.”
„Een geval van wanbeheer”
En tot slot nog: „Bovendien heeft de Europese Ombudsman op 16 september 2021 een onderzoek ingesteld naar de afzonderlijke kwestie van de weigering van de Europese Commissie om openbare toegang te verlenen tot sms-berichten die werden uitgewisseld tussen de voorzitter van de Commissie en de CEO van Pfizer op het moment dat de voorafgaande onderhandelingen plaatsvonden. In haar verslag van 26 januari 2022 oordeelt zij dat de manier waarop de Commissie het verzoek heeft behandeld, een geval van wanbeheer vormt.”
Ondanks een dergelijk verslag van een Europese controle-instantie is er geen politieke sanctie in zicht. Aangezien mevrouw von der Leyen waarschijnlijk niet heeft gehandeld zonder de instemming van een meerderheid van de lidstaten, bleef dus het Europees Parlement over om als tegengewicht en vangrail te fungeren. Zowel in de lidstaten als op Europees niveau stellen we echter vast dat de wetgevende en parlementaire vergaderingen de voorbije jaren hun rol als tegenmacht niet hebben gevonden tegenover steeds almachtigere uitvoerende machten, die de meest elementaire regels van goed bestuur met voeten treden, onder het voorwendsel van urgentie of crisis…
Een andere oplossing zou kunnen zijn, zoals Europarlementslid Michèle Rivasi suggereert, dat „het Europees Openbaar Ministerie deze zaak naar zich toe trekt om dringend het vertrouwen van de burgers in de Europese instellingen te herstellen.” [2] Het Europees Openbaar Ministerie is immers een nieuwe onafhankelijke instelling die in 2020 van start is gegaan en die tot taak heeft fraude met de EU-begroting en andere misdrijven tegen de financiële belangen van de EU te onderzoeken en te vervolgen.
Door Sandra Ferretti
[1] L’UE et l’acquisition de vaccins contre la COVID-19
[2] https://twitter.com/MicheleRivasi/status/1569699467519033346
Andere bronnen:
EU stonewalls over von der Leyen’s role in multibillion-euro Pfizer vaccine deal – POLITICO
Fotobron:
BAM!-schermafbeelding © Atlantic Council
