‘Désobéir’ van Frédéric Gros
Gehoorzamen of ongehoorzaam zijn: begrippen die blijkbaar complexer zijn dan ze lijken. In deze tijden, getekend door een groeiende druk op de burgers om in het gareel te lopen en zich zonder morren te onderwerpen aan de nieuwe ‘wetten’, is het niet overbodig er even bij stil te staan.
Frédéric Gros, Frans filosoof, specialist van Michel Foucault en onder meer hoogleraar politiek denken aan het Institut d’études politiques de Paris, is de auteur van verscheidene essays, waaronder Marcher, une philosophie (2009) en meer recent La honte est un sentiment révolutionnaire (2019). Hij schreef ook twee romans, waaronder Le Guérisseur des Lumières (2019). Désobéir, verschenen in 2017, blijft niettemin brandend actueel.
Waarom ongehoorzaam zijn?
In zijn boek legt Frédéric Gros eerst uit waarom we ongehoorzaam zouden moeten zijn. Vervolgens benadert hij de kwestie van de ongehoorzaamheid vanuit die van de gehoorzaamheid en helpt hij ons de verschillen te begrijpen tussen onderwerping, instemming en conformisme, en hoe die de kiem van rebellie, burgerlijke ongehoorzaamheid en grensoverschrijding in zich dragen.
Lezers die minder vertrouwd zijn met filosofie, vinden in dit boek een waardevolle bron van essentiële referenties om zich over deze vragen te buigen. De meer filosofisch onderlegden zullen misschien in hun zekerheden worden opgeschud.
De auteur beperkt zich niet tot het beschrijven van bekende gevallen zoals dat van Adolf Eichmann, destijds geanalyseerd door Hannah Arendt, dat aanleiding gaf tot het beroemde filosofische begrip van de banaliteit van het kwaad. Bij elke casus brengt hij ook nuances en invalshoeken aan die onvermijdelijk weerklank vinden in de huidige context.
Van Socrates tot Plato, via Immanuel Kant, Henry David Thoreau of nog La Boétie, brengt hij ons ten slotte bij het begrip keuze en de verantwoordelijkheid die ons als burger toekomt.
Hoe dan ook zal ‘Désobéir’ elke lezer dwingen een standpunt in te nemen.
Door Géraldine Louis, columniste voor BAM!
‘Désobéir’ van Frédéric Gros, Uitg. Flammarion, 2019, voor de editie in ‘Champs’, 243 blz., 8 €
