Le réveil, van Laurent Gounelle: massamanipulatie, de mechanismen, de geest, het bewustzijn.
De succesauteur van literatuur in het genre „feel good” heeft net een boeiend boek gepubliceerd dat de oorsprong van de massamanipulatie schetst[1].
Aan de hand van het verhaal van Tom, een jonge Franse ingenieur wiens banale leven overhoop wordt gegooid door een reeks vrijheidsberovende en waanzinnige maatregelen die zijn regering zal opleggen, toont de auteur via het absurde de irrationaliteit van het beheer van de covidcrisis aan. Laurent Gounelle doet een beroep op zeer gespecialiseerde documentaire bronnen om zijn lezers wakker te schudden voor de dagelijkse manipulaties waaraan de burgers van onze democratieën worden blootgesteld.
De auteur begint met het mechanisme uiteen te zetten van de social engineering die in 1917 in de Verenigde Staten werd ontwikkeld om de Verenigde Staten aan de Eerste Wereldoorlog te laten deelnemen. Herinneren we ons: terwijl het Amerikaanse volk daar fel tegen gekant is en hijzelf het jaar daarvoor herverkozen werd dankzij de slogan „He kept us out of war”, zal Wilson erin slagen de publieke opinie te doen kantelen. Hoe? Door een „Committee on Public Information” op te richten, beter bekend als de „Creel-commissie”, naar de journalist die ze leidde. Aangezien het geen zin heeft mensen met redelijke argumenten te proberen overtuigen, zal ze inspelen op hun emoties, op massale desinformatie, op collectieve angst. In een mum van tijd is de publieke opinie gekeerd en steunt ze de oorlog voluit. Deze grootschalige operatie is een enorm succes.
De fabricage van instemming
Later zullen de multinationals belangstelling tonen voor de methode van deze commissie om de consumptie van bacon op te drijven of om vrouwen aan het roken te krijgen. „Daarvoor moet men de nieuwe beïnvloedingstechnieken en de massamedia gebruiken om ‚de publieke opinie te kristalliseren’ en ‚instemming te fabriceren’”, naar zijn eigen woorden. Hij gaat nog verder: „De bewuste, intelligente manipulatie van de georganiseerde meningen en gewoonten van de massa speelt een belangrijke rol in een democratische samenleving. Zij die dit onzichtbare sociale mechanisme manipuleren, vormen een onzichtbare regering die werkelijk het land bestuurt.”
Een absurd verhaal
Tom, een jonge Franse ingenieur die in een klein appartement in Parijs woont. Een banaal leven. Het zal overhoop worden gegooid door een reeks maatregelen die zijn regering zal opleggen. Het credo van de zittende macht luidt: de dood uitroeien. Haar eerste doel: een oorlog voeren tegen auto-ongevallen. Elke gelijkenis met de covidcrisis berust absoluut niet op toeval.
Hier volgen enkele van de ingevoerde maatregelen: lockdown voor auto’s, verbod om met de auto de baan op te gaan behalve met een geldige reden, verplichting om voor elke verplaatsing een formulier in te vullen, verplichting om achter het stuur een nekkraag te dragen. Deze voorzorgsmaatregelen worden opgelegd tot DE OPLOSSING die de veiligheid van iedereen mogelijk zal maken: de autonome auto, die als betrouwbaarder wordt beschouwd, minder geneigd tot dagdromen, tot verslappen van de aandacht, tot denken aan iets anders dan rijden.
Om de oversterfte bij auto-ongevallen te bestrijden, worden er door de Franse uitvoerende macht dus „dwingende en vrijheidsberovende” reglementen aangenomen. Tom aanvaardt ze, zonder een spier te vertrekken of er al te veel bij na te denken. Tom onderwerpt zich aan elke verplichting, die hij als verlicht beschouwt, aangezien ze werd genomen door de autoriteit die het land bestuurt.
Uiteindelijk is het aftellen begonnen! Grote bedrijven zetten alles op alles om de oplossing te vinden. Uiteindelijk rolt er een autonome auto uit de fabrieken, die in sneltreinvaart een vergunning voor het in de handel brengen krijgt van de bevoegde autoriteiten in Frankrijk. Maar al snel uiten sceptici twijfels over de betrouwbaarheid van de in gebruik genomen modellen: zijn ze werkelijk betrouwbaar of nog in een experimentele fase? Ministers verzekeren dat de kans op een ongeval aan boord van deze voertuigen hoe dan ook veel kleiner is dan in klassieke auto’s. De rest kennen we…
Wat te doen?
Tegenover deze gigantische massamanipulatie citeert Gounelle Noam Chomsky[2] om de werkelijkheid te ontcijferen en te analyseren: „Beschouw uw vermoedens niet als vaststaande feiten. Neem om te beginnen een kritische houding aan tegenover elk idee. Dwing het zich te verantwoorden. Wees bereid vragen te stellen over alles wat als een vaststaand feit wordt beschouwd. Probeer zelf na te denken. Er circuleert veel informatie. U moet leren de dingen te beoordelen, te evalueren en te vergelijken”.
Om eruit te geraken, zegt de auteur, moet men aan zichzelf werken, „wat erop gericht is zijn bewustzijn te verheffen, met name door zijn gedachten en intenties te verhelderen, zich te bevrijden van zijn angsten, zijn driften te beheersen, mededogen en liefde in zichzelf te ontwikkelen: liefde voor zichzelf, liefde voor de anderen, liefde voor het Leven”. „Waarom is dit werk aan zichzelf veeleisend? Omdat het altijd makkelijker zal zijn zich door onze angsten te laten meeslepen dan aan vertrouwen te winnen, het altijd makkelijker zal zijn zich te onderwerpen aan de blik van de anderen dan zich ervan te bevrijden, het altijd makkelijker zal zijn te oordelen dan te begrijpen, het altijd makkelijker zal zijn onze lage instincten te gehoorzamen dan ons ervan te bevrijden: het zal altijd makkelijker zijn zich naar beneden te laten trekken dan zijn bewustzijn te verheffen”.
Door Jean-Luc Roux, onafhankelijk journalist bij BAM!
[1] Le Réveil, Laurent Gounelle, uitg. Calmann Levy, maart 2022, 192 pagina’s
[2]Noam Chomsky, La fabrique du consentement, 1988
Enkele interessante leesbronnen
Om de vragen die de lectuur van dit boek oproept verder uit te diepen, volgen hier enkele van de referenties die de auteur aan het einde van zijn roman geeft:
Over massamanipulatie
Bernays, E. (2007): Propaganda : comment manipuler l’opinion en démocratie. Uitg. Zones.
Bernays, E. (2011): Crystallizing Public Opinion. IG publishing.
Chomsky, N. (2008): Comprendre le pouvoir. Lux Uitg.
Chomsky, N. (2013): Sur le contrôle de nos vies. Uitg. Allia.
Chomsky, N. (2019): Fabriquer un consentement : la gestion politique des médias de masse. Uitg. Investig’Action.
Lackland Air Force Base (NA): Communist Techniques of Coercive Interrogation. Air Force Personnel & Training Center, Lackland Air Force Base. San Antonio, Texas.
Negrea, X & A. Dumitru (2016): Group and social collective manipulations. The European Proceedings of Social and Behavioural Sciences.
Zuboff, S. (2020): L’Âge du capitalisme de surveillance : le combat pour un avenir humain face aux nouvelles frontières du pouvoir. Uitg. Zulma. 2020
Over het trilemma van Rodrik
Dani Rodrik is een vooraanstaand econoom, hoogleraar aan Harvard en gastdocent aan de London School of Economics; in 2002 ontving hij de beroemde Leontief-prijs voor het verleggen van de grenzen van het economische denken. Wat zijn „trilemma” betreft, toont Rodrik aan dat het voor een natie onmogelijk is tegelijk soeverein, geglobaliseerd en democratisch te zijn.
Bolotnikova, M.N. (2019): The Trilemma. Harvard Magazine July-August.
Burauel, P.F. (2013): China and the Golden Straitjacket of Globalization. L’Europe en formation 370.
Rodrik, D. (2011): The Globalization Paradox: Democracy and the Future of the World Economy. Uitg. W.W. Norton.
Over lobbying in Brussel
Chavagneux, C. (2010): Les multinationales définissent-elles les règles de la mondialisation ?. Politique étrangère. Institut français des relations internationales.
Corporate Europe Observatory (2017): Nearly half the experts from the European Food Safety Authority have financial conflicts of interest. 14 juni 2017.
Dagorn, G. & S. Horel (2019): Petit guide de lobbying dans les arènes de l’Union européenne. Le Monde, 23 mei 2019.
Greenwood, J. & J. Dreger (2013): The Transparency Register: A European vanguard of strong lobby regulation?. Interest Groups & Advocacy.
Lobby Control (2014): EU-Expertengruppen: Kommission lässt sich in Steuerfragen von Lux-Leaks-Tricksern beraten. 20 november 2014.
Over de visie van de voorzitter van het Forum van Davos op covid-19
Schwab, K. & T. Malleret (2020): La grande réinitialisation. Forum Publishing.
Over de Europese eenmaking
Aldrich, R.J. (1997): OSS, CIA and European unity: The American Committee on United Europe, 1948-60. Diplomacy and Statecraft 8 (1).
Evans-Pritchard, A (2000): Euro-federalists financed by US spy chief. The Daily Telegraph, 19 Sep 2000.
Heyde, V. (2008): Discussions américaines concernant l’Europe de l’après-guerre (1940-1944). Les Cahiers Irice 1.
Over de biometrische registratie van de bevolking die door de Europese Unie werd ingevoerd
Pellegrini, F. & A. Vitalis (2018): Identification biométrique et contrôle social, l’ère du fichage généralisé. Le Monde diplomatique, april 2018.
Europese Unie (2019): Regulation (EU) 2019/1157 of the European Parliament and of the Council of 20 June 2019, on strengthening the security of identity cards of Union citizens and of residence documents issued to Union citizens and their family members exercising their right of free movement. Official Journal of the European Union, 12 juli 2019.
