Code oranje: het mondmasker is terug
België is overgeschakeld naar code oranje. De oorzaak zou de toename van het aantal griepgevallen zijn, hoewel die in de winterperiode gebruikelijk is. Een van de gevolgen van deze beslissing is de terugkeer van het mondmasker op diverse plaatsen, zoals scholen en ziekenhuizen.
Maar is deze maatregel wel echt wettelijk? En vooral, is hij nuttig? BAM Detox zocht het uit.
De scholen
De Federatie Wallonië-Brussel heeft op donderdag 16 januari 2025 een omzendbrief naar de scholen gestuurd over de overgang naar „code oranje” voor luchtweginfecties[1]. Op 9 januari jongstleden besliste de Risk Assessment Group (RAG) het alarmniveau voor dit soort infecties te verhogen, op basis van de epidemiologische gegevens van Sciensano en Respi-Radar.
In de brief aan de scholen geeft het ministerie een reeks aanbevelingen voor het personeel, de leerlingen, hun ouders en iedereen die de schoolgebouwen moet betreden.
Voorlopig blijft het dragen van een mondmasker beperkt tot zogenaamd kwetsbare personen (zwangere vrouwen, personen ouder dan 65 jaar, mensen met immuunstoornissen enz.).
De omzendbrief verduidelijkt echter dat „aanpassingen overwogen zouden kunnen worden” in geval van een „epidemiologische evolutie” die „een overgang naar een hoger alarmniveau” noodzakelijk maakt.
De ziekenhuizen
In een persbericht stelt de FOD Volksgezondheid: „In ziekenhuizen wordt aanbevolen het te dragen bij elk contact met patiënten.”[2].
Het dragen van een mondmasker is dus voorlopig niet verplicht, maar enkel aanbevolen. Sommige ziekenhuizen passen deze aanbeveling echter met veel ijver toe en gaan zelfs zo ver dat ze het mondmasker verplicht maken…
Een mondmasker dragen is een misdrijf
Artikel 563bis van het Belgische Strafwetboek verbiedt het om het gezicht te maskeren of te verbergen op voor het publiek toegankelijke plaatsen, behalve in de bij wet bepaalde uitzonderingen. Een van de uitzonderingen op artikel 563bis zou dus de activering van de pandemiewet kunnen zijn, die binnen 15 dagen door het Parlement moet worden bekrachtigd. Volgens onze informatie werd deze wet echter niet geactiveerd.
Een andere uitzondering zou kunnen gelden via de arbeidsreglementen die ziekenhuizen of organisaties hebben aangenomen. Deze reglementen moeten echter uitdrukkelijk voorzien in de situaties waarin het verbergen van het gezicht noodzakelijk is. Bovendien gelden ze enkel voor de werknemers die aan deze reglementen onderworpen zijn, en dus niet voor bezoekers, patiënten of leerlingen.
De regering schuldig aan „uitlokking”
In het Belgische strafrecht wordt het aanzetten tot het plegen van een strafbaar feit als uitlokking gekwalificeerd. Afhankelijk van de mate van deelname kan het worden gelijkgesteld met medeplichtigheid of met openbare uitlokking.
Door het dragen van een mondmasker aan te bevelen zonder enige wettelijke basis, zetten de autoriteiten wel degelijk aan tot het plegen van een strafrechtelijk misdrijf. De aanbeveling van de FOD Volksgezondheid is dus strafbaar, omdat ze aanzet tot een praktijk die artikel 563bis van het Strafwetboek schendt.
De regering moet de Grondwet en de wetten respecteren. Handelt ze buiten het wettelijke kader, dan kunnen haar handelingen worden vernietigd door de Raad van State of gecensureerd door het Grondwettelijk Hof. Het blijft afwachten of een persoon of organisatie in dit stadium zal beslissen de zaak voor de bevoegde rechtbanken te brengen…
Gebrek aan transparantie
Een transparante en coherente communicatie van de autoriteiten is essentieel om verwarring en ergernis bij de bevolking te voorkomen. Momenteel blijven er verschillende onduidelijkheden bestaan, met name over de samenstelling en de werkwijze van expertengroepen zoals de Risk Assessment Group (RAG) of de Risk Management Group (RMG). Deze comités spelen een sleutelrol bij gezondheidsbeslissingen, maar hun leden worden niet publiek bekendgemaakt. Door deze ondoorzichtigheid valt niet te garanderen dat er geen potentiële belangenconflicten zijn.
De echte vraag: is het nuttig?
Bij BAM! zijn we eerder gekant tegen elke vorm van willekeurige verplichting of willekeurig verbod (zoals ook artikel 563bis van het Strafwetboek). Wat ons belangrijk lijkt, is te weten of deze maatregelen zinvol zijn… en of de burgers en de beleidsmakers correct geïnformeerd worden.
Het debat over het mondmasker is niet nieuw en heeft de bevolking meer dan een jaar lang verdeeld. We kunnen niet anders dan vaststellen dat het mondmasker de tweede golf niet heeft verhinderd, die kort na de algemene invoering van de mondmaskerplicht opdook, ook buiten… De landen die niet voor deze maatregel kozen, zoals Nederland of Zweden, hebben er geen spijt van gehad.
Studies tonen aan dat het dragen van een mondmasker in het algemeen, zelfs in een ziekenhuisomgeving, weinig nut heeft, behalve om de omgeving en het zorgpersoneel te beschermen bij zieken met aandoeningen als longontsteking of kinkhoest.
Erger nog, het dragen van een mondmasker is schadelijk. Zo onderzoekt een recente studie, gepubliceerd in Frontiers in Public Health (The bacterial burden of worn face masks—observational research and literature review) in detail de ondoeltreffendheid van mondmaskers om de overdracht van luchtwegvirussen te voorkomen. Deze publicatie legt verschillende tekortkomingen bloot in het algemene gebruik van mondmaskers, met name:
- Een zwak vermogen om virale deeltjes te filteren.
- Een verkeerd gebruik door het grote publiek, waardoor hun theoretische doeltreffendheid afneemt.
- De negatieve effecten op de ademhalingsgezondheid, zoals meer huidirritatie en ademhalingsmoeilijkheden.
Andere studies suggereerden eveneens dat de psychologische impact van langdurig mondmaskers dragen, gecombineerd met het gebrek aan doeltreffendheid ervan, negatieve maatschappelijke gevolgen zou kunnen hebben.
Hieronder vindt u een reeks andere studies die eveneens de ondoeltreffendheid en de schadelijkheid van het mondmasker aantonen:
Studies over de ondoeltreffendheid en de schadelijke effecten van het mondmasker
En een artikel van BAM over het onderwerp:
Et si vous découvriez que même le masque de votre chirurgien ne vous protège pas des infections ? (in het Frans)
Voorbode van code rood?
Probeert de regering om communicatieve redenen te tonen dat ze in alle situaties optreedt, ook bij een gewone griepepidemie, zelfs als dat betekent dat ze absurde, schadelijke en ongrondwettelijke beslissingen neemt?
Gaan de ziekenhuizen een opbod aan om de klanten gerust te stellen?
Is het mondmasker een instrument geworden om vaccins te promoten, bedoeld om de angst aan te wakkeren en op het gepaste moment de bereidheid te bevorderen?
Is dit de voorbode van een overgang naar code rood of van een nieuwe crisis?
Alleen de toekomst zal het uitwijzen, maar de autoriteiten moeten voor ogen houden dat, ook al denkt een meerderheid van de bevolking niet noodzakelijk dat de regering slechte bedoelingen heeft, de meesten vandaag toegeven dat de aanpak van de covidcrisis een catastrofe was op menselijk, burgerlijk, juridisch, politiek, gezondheids-, economisch en sociaal vlak... De verlamming van 2020 zal zich in 2025 dus niet meer zo makkelijk herhalen.
BAM Detox
[1] Circulaire 9411 du 16/01/2025 Mise en œuvre des mesures de précaution liées au passage en code orange pour les infections
[2] COMMUNIQUE DE PRESSE du RISK MANAGEMENT GROUP- Le niveau d’alerte pour les infections respiratoires monte en code orange | SPF Santé publique